Shloka 25
बलीन्द्रसंवादः — Kāla, Anityatā, and the Limits of Agency
Mahābhārata 12.217
यथागमं च गत्वा वै बुद्धया तत्रैव बुद्धयते । देहान्तं कश्चिदन्वास्ते भावितात्मा निराश्रयम्,कोई-कोई शास्त्रमें बताये हुए क्रमसे (उत्तरोत्तर उत्कृष्ट तत्त्वका ज्ञान प्राप्त करते हुए पराकाष्ठातक पहुँचकर वहीं) बुद्धिके द्वारा ब्रह्मका अनुभव करते हैं। जिसने योगके द्वारा अपनी बुद्धिको शुद्ध कर लिया है, ऐसा कोई-कोई योगी ही देहस्थितिपर्यन्त आश्रयरहित--अपनी ही महिमामें प्रतिष्ठित ब्रह्ममें स्थित रहता है
yathāgamaṃ ca gatvā vai buddhyā tatraiva buddhyate | dehāntaṃ kaścid anvāste bhāvitātmā nirāśrayam ||
Dijo Bhishma: Siguiendo la disciplina enseñada en las escrituras, algunos buscadores, raros entre los raros, avanzan paso a paso y, por el poder purificado del intelecto, despiertan allí mismo a la realización directa de Brahman. Tal yogui—cuyo ser interior ha sido cultivado y refinado—permanece sin depender de apoyos externos, establecido en esa Realidad autosuficiente, y así continúa hasta el fin de la vida del cuerpo.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Only a rare seeker, following scriptural discipline and refining the intellect through yoga, attains direct realization of Brahman and then abides independently—without external supports—steadfast in that realization until the body’s end.
In the Shanti Parva’s instruction on liberation, Bhishma explains to the listener that spiritual progress is gradual and scripturally guided, culminating for a few in stable Brahman-realization maintained throughout embodied life.