Shloka 3
जनकस्य मोक्षमार्गप्रश्नः तथा पञ्चशिखोपदेश-प्रस्तावः | Janaka’s Path to Liberation: Prelude to Pañcaśikha’s Instruction
अभिद्रवत्ययस्कान्तमयो निश्चेतनं यथा । स्वभावहेतुजा भावा यद्वदन्यदपीदृशम्,जिस प्रकार लोहा अचेतन होनेपर भी चुम्बककी ओर खिंच जाता है, वैसे ही शरीरके उत्पन्न होनेपर प्राणीके स्वाभाविक संस्कार तथा अविद्या, काम, कर्म आदि दूसरे गुण उसकी ओर खिंच आते हैं
abhidravaty ayaskāntam ayo niścetanaṃ yathā | svabhāva-hetujā bhāvā yadvad anyad apīdṛśam ||
Dijo Bhīṣma: «Así como el hierro, aunque insensible, corre hacia el imán, del mismo modo, cuando un cuerpo llega a existir, las disposiciones innatas del ser viviente—junto con la ignorancia, el deseo y el impulso de las acciones pasadas y demás—son atraídas hacia él y se le adhieren.»
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhīṣma teaches that bondage is not random: when embodiment occurs, innate tendencies (svabhāva/samskāra) and afflictions like ignorance and desire naturally ‘attach’ themselves, propelled by causal forces such as karma—much like iron is compelled toward a magnet.
In the Śānti Parva’s instruction on liberation-oriented ethics and self-knowledge, Bhīṣma explains to the listener how psychological and karmic forces arise with embodiment, using a vivid physical analogy (iron and magnet) to clarify inevitability and causation.