Shloka 17
Varāha-avatāra: Viṣṇu’s subterranean intervention and the cosmic nāda (Śānti-parva 202)
यथा समीपे ज्वलतो5नलस्य संतापजं रूपमुपैति कश्चित् | न चान्तरं रूपगुणं बिभर्ति तथैव तद् दृश्यति रूपमस्य,जैसे कोई लोहा आदि पदार्थ समीप जलती हुई आगकी गर्मीसे लाल रंगका हो जाता है और उसमें दाहकताका गुण भी थोड़ी मात्रामें आ जाता है; परंतु वह उसके वास्तविक आन्तरिक रूप और गुणको धारण नहीं करता, उसी प्रकार आत्माका स्वरूप चैतन्यमात्र इन्द्रियादिके समूह शरीरमें दिखायी देता है, किंतु उनका समुदायभूत शरीर वास्तवमें चेतन नहीं होता। एवं समीपस्थ वस्तुका जैसा रूप होता है वैसा ही रूप उस अग्निका भी प्रतीत होने लगता है
yathā samīpe jvalato 'nalasya santāpajaṁ rūpam upaiti kaścit | na cāntaraṁ rūpa-guṇaṁ bibharti tathaiva tad dṛśyate rūpam asya ||
Bhīṣma dijo: «Así como un trozo de hierro o algo semejante, al acercarse a un fuego ardiente, adquiere una apariencia nacida del calor—se enrojece y brilla—e incluso parece recibir una pequeña porción del poder abrasador del fuego, sin poseer en verdad la naturaleza íntima y las cualidades del fuego; así también el Sí mismo, cuya esencia es conciencia pura, parece estar presente en el conjunto de cuerpo y sentidos, mientras que ese conjunto corporal no es en realidad consciente. Por la proximidad, la forma de uno parece verse en el otro.»
भीष्म उवाच