Shloka 10
अव्यक्त-मानस-सृष्टिवादः
Doctrine of Creation from the Unmanifest ‘Mānasa’
कि नु मुहासि मूढस्त्वं शोच्य: किमनुशोचसि । यदा त्वामपि शोचन्त: शोच्या यास्यन्ति तां गतिम्,“राजन! तुम मूढ मनुष्यकी भाँति क्यों मोहित हो रहे हो? शोकके योग्य तो तुम स्वयं ही हो, फिर दूसरोंके लिये क्यों शोक करते हो? अजी! एक दिन ऐसा आयेगा, जब कि दूसरे शोचनीय मनुष्य तुम्हारे लिये भी शोक करते हुए उसी गतिको प्राप्त होंगे
kiṁ nu muhāsi mūḍhas tvaṁ śocyaḥ kim anuśocasi | yadā tvām api śocantaḥ śocyā yāsyanti tāṁ gatim ||
Bhishma dijo: «¿Por qué, oh rey, caes en el engaño como un necio? Tú mismo eres digno de llanto; ¿por qué, entonces, lloras por otros? Pues llegará un día en que esas mismas personas, ellas también dignas de compasión, llorarán incluso por ti, y llorando irán a ese mismo fin.»
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma rebukes delusive grief: since all beings are mortal and subject to the same end, lamentation for others is inconsistent—especially when one’s own condition is equally ‘lamentable.’ The ethical thrust is toward clear-sightedness, acceptance of impermanence, and steadiness of mind.
In the Śānti Parva, Bhishma instructs the king (Yudhiṣṭhira) after the war. Here he challenges the king’s sorrow and confusion, pointing out that time brings the same fate to all, and that even those who mourn today will themselves pass away.