Shloka 28
अभार्या शयने बिश्रच्छूद्रं वृद्धं च वै द्विज: । अब्राह्माणं मन््यमानस्तृणेष्वासीत पृष्ठत: । तथा संशुध्यते राजन् शृणु चात्र वचो मम,यदि ब्राह्मण अपनी पत्नीके सिवा दूसरी स्त्रीको शय्यापर बिठा ले अथवा बड़े-बूढ़े शूद्रको या ब्राह्मणेतर--क्षत्रिय या वैश्यको सम्मान देता हुआ ऊँचे आसनपर बैठाकर स्वयं चटाईपर बैठे तो वह ब्राह्मणत्वसे गिर जाता है। राजन! उसकी शुद्धि जिस प्रकार होती है, वह मुझसे सुनो
bhīṣma uvāca | abhāryā śayane viśracchūdraṁ vṛddhaṁ ca vai dvijaḥ | abrāhmaṇaṁ manyamānas tṛṇeṣv āsīta pṛṣṭhataḥ | tathā saṁśudhyate rājan śṛṇu cātra vaco mama ||
Bhishma dijo: «Si un hombre dos veces nacido coloca en su lecho a una mujer que no sea su esposa legítima, o si honra a un śūdra anciano —o, teniendo por digno de especial respeto a un no brahmán (como un kṣatriya o un vaiśya), lo sienta en un asiento más alto mientras él mismo se sienta detrás sobre una estera de hierba— entonces cae del estado y la conducta propios de la brahmanidad. Oh rey, escúchame mientras explico cómo se purifica tal hombre.»
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse warns that a Brahmin’s identity is sustained by disciplined conduct: sexual exclusivity with one’s lawful wife and careful observance of prescribed norms of honor and seating. Violations are framed as a ‘fall’ from Brahminhood, for which purification/atonement is then to be prescribed.
In the Shanti Parva’s dharma-instruction, Bhishma addresses the king and lists behaviors that cause a Brahmin to lose standing; he then signals that he will explain the method of purification (saṁśuddhi/prāyaścitta) for such lapses in the subsequent discussion.