Shloka 26
Dama-pradhāna-dharma (Self-restraint as the Root of Dharma) — Śānti-parva 154
“यद्यपि उनके बच्चे बड़े हो जानेपर अपने माँ-बापका पालन-पोषण नहीं करते हैं तो भी अपने प्यारे बच्चोंको न देखनेपर उनका शोक काबूमें नहीं रहता ।। मानुषाणां कुतः स्नेहो येषां शोको भविष्यति । इमं कुलकरं पुत्र त्यक्त्वा क्व नु गमिष्यथ,'परंतु मनुष्योंमें इतना स्नेह ही कहाँ है, जो उन्हें अपने बच्चोंके लिये शोक होगा। अरे! यह तुम्हारा वंशधर बालक है। इसे छोड़कर तुम कहाँ जाओगे
yady api te bālā bṛddhībhūya mātā-pitarau na paripālayanti, tathāpi priyabālān adṛṣṭvā teṣāṃ śoko na vaśaṃ gacchati. mānuṣāṇāṃ kutaḥ sneho yeṣāṃ śoko bhaviṣyati? imaṃ kulakaraṃ putraṃ tyaktvā kva nu gamiṣyatha?
Bhishma dijo: «Aunque los hijos crezcan y no sostengan a su madre y a su padre, cuando no ven a esos hijos amados, el dolor de los padres no puede ser contenido. ¡Cuán rara es, en verdad, entre los hombres, una afección tal que lleguen a llorar por sus hijos! Este niño es el continuador de vuestro linaje; abandonando a este hijo, ¿adónde iréis?»
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma highlights the powerful, often involuntary nature of parental attachment: even when children fail in their duty to support parents, parents still grieve when separated from them. He uses this to stress the moral weight of family bonds and the significance of preserving and caring for one’s lineage-bearer (kulakara).
In Bhishma’s instruction during the Shanti Parva, he appeals to the listeners’ sense of familial responsibility and natural affection, pointing to a child as the continuer of the family line and questioning how one could abandon such a son and depart.