आपद्धर्मनिर्णयः — विश्वामित्र-श्वपचसंवादः
Apaddharma Determination: Dialogue of Viśvāmitra and the Śvapaca
शत्रुरूपा हि सुहृदो मित्ररूपाश्न शत्रव: । संधितास्ते न बुद्धयन्ते कामक्रोधवशं गता:
śatrurūpā hi suhṛdo mitrarūpāś ca śatravaḥ | sandhitās te na budhyante kāma-krodha-vaśaṃ gatāḥ ||
Bhishma dijo: «Los amigos pueden, en verdad, tomar la apariencia de enemigos, y los enemigos la de amigos. Aun después de sellar un pacto, cuando los hombres caen bajo el dominio del deseo y la ira, se vuelve imposible discernir si obran con amistad o con hostilidad.»
भीष्म उवाच
External labels—‘friend’ or ‘enemy’—are unstable when people are driven by desire and anger. Ethical discernment requires attention to motives and self-control, not merely to treaties or appearances.
In the Śānti Parva’s instruction on conduct in distress (Āpaddharma), Bhīṣma warns about the unreliability of alliances: after a pact, those overcome by kāma and krodha become hard to read, as friends may act like enemies and enemies like friends.