Shloka 81
Vyāghra–Gomāyu Saṃvāda (व्याघ्रगोमायु संवाद) — Testing Character Beneath Appearances
जब मैं एक बार अपने पदसे भ्रष्ट और अपमानित हो गया, तब पुनः: आप मुझपर कैसे विश्वास कर सकेंगे? अथवा मैं ही कैसे आपके पास रह सकूँगा? ।। समर्थ इति संगृहा स्थापयित्वा परीक्षित: । कृतं च समयं भित्त्वा त्वयाहमवमानितः,“आपने योग्य समझकर मुझे अपनाया और मन्त्रीके पदपर बिठाकर मेरी परीक्षा ली। इसके बाद अपनी की हुई प्रतिज्ञाको तोड़कर मेरा अपमान किया
yadāhaṁ ekavāraṁ svapadāt bhraṣṭaḥ apamānitaś ca abhavam, tadā punaḥ kathaṁ bhavān mayi viśvāsaṁ kariṣyati? athavā aham eva kathaṁ tava samīpe sthātuṁ śakṣyāmi? samartha iti saṅgṛhya sthāpayitvā parīkṣitaḥ; kṛtaṁ ca samayaṁ bhittvā tvayāham avamānitaḥ.
Bhishma dijo: «Una vez que fui apartado de mi cargo y humillado públicamente, ¿cómo podrías volver a confiar en mí? ¿Y cómo podría yo permanecer en tu presencia? Me aceptaste como “capaz”, me instalaste en el oficio y me pusiste a prueba; pero después quebrantaste el acuerdo que habías hecho y me deshonraste.»
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Trust in governance depends on keeping one’s pledged word and preserving the dignity of those appointed to office; once an agreement is broken and a person is publicly dishonoured, the moral basis for continued service and mutual confidence is damaged.
Bhishma voices the ethical and practical consequences of being dismissed and insulted after being appointed and tested: he questions how the other party can trust him again, and how he can remain near them, since the prior compact has been violated.