Shloka 21
Satya–Anṛta Viveka (Discrimination between Truth and Falsehood) | सत्य–अनृत विवेकः
प्रतिश्रुत्य प्रदातव्य: स्वकार्यस्तु बलात्कृत: । कोई नीच मनुष्य भी यदि दूसरोंकी कार्यसिद्धिकी इच्छासे धर्मके लिये भीख माँगने आवे तो उसे देनेकी प्रतिज्ञा कर लेनेपर अवश्य ही धनका दान देना चाहिये। इस प्रकार धनोपार्जन करनेवाला यदि कपटपूर्ण व्यवहार करता है तो वह दण्डका पात्र होता है || २० हे यः कश्रिद् धर्मसमयात् प्रच्युतो धर्मसाधन:
pratiśrutya pradātavyaḥ svakāryas tu balātkṛtaḥ | he yaḥ kaścid dharmasamāyāt pracyuto dharmasādhanaḥ ||
Dijo Bhīṣma: Si se ha prometido dar, ciertamente se debe dar; y los propios asuntos no han de llevarse a cabo por la fuerza. Aunque un hombre vil venga a mendigar por causa del dharma—deseando el logro de la tarea de otro—una vez que has empeñado tu palabra, debes sin falta donar riqueza. Pero quien obtiene riqueza mediante tales tratos y luego procede con engaño se hace merecedor de castigo. Y quien se aparta de la norma acordada del dharma, abandonando los medios de la rectitud, cae del dharma.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A pledge to give creates a binding moral obligation: once you promise, you must donate. Coercion and deceit in transactions—especially when framed as ‘for dharma’—are condemned, and deviation from agreed dharmic norms makes one liable to punishment and moral fall.
In Bhishma’s instruction on righteous conduct in Shanti Parva, he lays down practical ethical rules: keep your word in matters of giving, do not pursue your ends through force, and recognize that fraudulent behavior under the guise of dharma warrants punishment.