Satya–Anṛta Viveka (Discrimination between Truth and Falsehood) | सत्य–अनृत विवेकः
अर्थस्य रक्षणार्थाय परेषां धर्मकारणात् | परंतु प्राण-संकटके समय, विवाहके अवसरपर, दूसरेके धनकी रक्षाके लिये तथा धर्मकी रक्षाके लिये असत्य बोला जा सकता है
arthasya rakṣaṇārthāya pareṣāṃ dharma-kāraṇāt | parantu prāṇa-saṅkaṭake samaye vivāha-ke avasarapar dvitīyasya dhanasya rakṣā-kṛte tathā dharmasya rakṣā-kṛte asatyaṃ vaktuṃ śakyate |
Bhishma enseña que la veracidad es un deber primordial, pero que el dharma también reconoce excepciones raras y estrictamente acotadas. Cuando es necesario proteger la riqueza con un fin legítimo, cuando está en juego el bienestar de otro fundado en el dharma, y especialmente en momentos de peligro mortal, en ocasión de matrimonio, o al salvaguardar la propiedad ajena y la integridad del propio dharma, puede permitirse decir una falsedad. El punto ético no es una licencia para engañar, sino una concesión estrecha en la que preservar la vida y el dharma pesa más que la verdad literal.
भीष्म उवाच
Truth is a major dharma, but dharma is also contextual: in exceptional situations—especially to protect life, preserve another’s rightful property, or safeguard dharma itself—speaking an untruth may be allowed. The permission is narrow and purpose-bound, not a general approval of deception.
In the Shanti Parva’s instruction on dharma, Bhishma is advising Yudhishthira on ethical decision-making. He explains how competing duties can arise and how, in rare cases, the higher aim of protecting life and dharma can override strict literal truth-telling.