Shloka 24
Kṛtavarmā–Sātyaki Chariot Duel and Kaurava Morale Shock (कृतवर्म-सात्यकि-द्वैरथम्)
भारत! इसी समय शशत्रुघाती शूरवीर पांचालराजकुमार धूृष्टद्युम्नने तुरंत ही पर्ववतशिखरके समान विशाल गदा हाथमें लेकर बड़े वेगसे उस हाथीपर आक्रमण किया ।। ततस्तु नागं धरणीधराभं मर्द स्रवन्तं जलदप्रकाशम् । गदां समाविद्धय भूशं॑ जघान पाञज्चालराजस्य सुतस्तरस्वी,पांचालराजके वेगवान् पुत्रने मेघोंके समान मदकी वर्षा करनेवाले उस पर्वताकार गजराजपर अपनी गदा घुमाकर बड़े वेगसे प्रहार किया
sañjaya uvāca |
bhārata! asminn eva kāle śatrughātī śūravīraḥ pāñcālarājakumāro dhṛṣṭadyumnaḥ parvataśikhara-sadṛśāṃ viśālāṃ gadāṃ pāṇau gṛhītvā mahāvegāt tam eva nāgaṃ pratyākrāmat ||
tatas tu nāgaṃ dharaṇīdharābhaṃ madasravantam jaladaprakāśam |
gadāṃ samāvidhya bhṛśaṃ jaghāna pāñcālarājasya sutas tarasvī ||
Sañjaya dijo: “¡Oh Bhārata! En ese mismo instante, el héroe matador de enemigos, Dhṛṣṭadyumna, príncipe de los Pāñcālas, tomó al punto una maza inmensa, semejante a la cima de una montaña, y con gran rapidez arremetió contra el elefante. Entonces el veloz hijo del rey de Pāñcāla hizo girar su maza y golpeó con fuerza a aquel señor de los elefantes—montañoso en su corpulencia, chorreando el licor del celo y oscuro como una nube de lluvia—propinándole un golpe terrible.”
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the harsh reality of dharma in war: a kṣatriya’s valor and discipline are exercised through decisive action, yet the grandeur of strength (even a mighty elephant) is still subject to destruction. It invites reflection on how duty-driven heroism can coexist with the tragic cost of violence.
Sañjaya describes Dhṛṣṭadyumna, the Pāñcāla prince, rushing at a mountain-like war-elephant and striking it powerfully with a whirled mace; the elephant is depicted as dark like a rain-cloud and streaming rut-fluid.