Shloka 28
Adhyāya 6: Śibira-dvāra-sthita Bhūta-varṇana and Aśvatthāmā’s Śaraṇāgati to Mahādeva
यदारभ्य क्रियां काज्चिद् भयादिह निवर्तते । “यदि मनुष्य किसी कार्यको आरम्भ करके यहाँ भयके कारण उससे निवृत्त हो जाता है तो ज्ञानी पुरुष उसकी उस कार्यको करनेकी प्रतिज्ञाको अज्ञान या मूर्खता बताते हैं || २७३ || तदिदं दुष्प्रणीतेन भयं मां समुपस्थितम्,“इस समय अपने ही दुष्कर्मके कारण मुझपर यह भय आ पहुँचा है। द्रोणाचार्यका पुत्र किसी प्रकार भी युद्धसे पीछे नहीं हट सकता; परंतु क्या करूँ, यह महाभूत मेरे मार्ममें विघ्न डालनेके लिये दैवदण्डके समान उठ खड़ा हुआ है
yadārabhya kriyāṃ kāñcid bhayād iha nivartate |
yadi manuṣyaḥ kāryam ārabhya bhayād iha nivartate tu jñāninaḥ puruṣās tasya tasmin kārye kartum pratijñām ajñānaṃ vā mūḍhatāṃ vadanti ||
tad idaṃ duṣpraṇītena bhayaṃ māṃ samupasthitam | droṇācāryasya putro hi kathaṃcid api yuddhāt na nivartitum arhati | kintu kiṃ karomi—idaṃ mahābhūtaṃ mama marmeṣu vighnaṃ kartum daivadaṇḍa iva samutthitam ||
Dijo Sañjaya: «Si un hombre inicia alguna empresa y, aquí mismo, se aparta de ella por miedo, los sabios llaman a ese propósito de obrar ignorancia, sí, necedad. Y, sin embargo, en este instante el temor ha caído sobre mí, nacido de mi propia conducta mal encaminada. El hijo de Droṇa no puede, de ningún modo, volver la espalda a la batalla; pero ¿qué he de hacer? Este portentoso y enorme presagio se ha alzado como una vara de castigo divino, como si fuera a golpear mi punto vital y a estorbar mi designio».
संजय उवाच
Educational Q&A
A resolve to act, once undertaken, should not be abandoned merely out of fear; retreat from a begun duty is judged by the wise as ignorance or folly. At the same time, fear can arise as a consequence of one’s own misdirected or wrongful conduct, suggesting an ethical law of repercussions.
Sañjaya reflects on the disgrace of withdrawing from an initiated course of action and then confesses that fear has seized him due to his own ill-guided deeds. He notes that Droṇa’s son (Aśvatthāman) will not turn back from the violent course he has chosen, yet a formidable portent—likened to a divine punishment—seems to obstruct and threaten at the vital points.