युधिष्ठिरस्य द्यूते द्रव्यवर्णनम्
Yudhiṣṭhira’s Enumeration of Stakes in the Dice Match
तात! दूसरेके धनकी स्पृहा रखना नीच पुरुषोंका काम है। जो भलीभाँति अपने धनसे संतुष्ट तथा अपने धर्ममें ही स्थित है, वही सुखपूर्वक उन्नतिशील होता है। दूसरेके धनको हड़पनेकी कोई चेष्टा न करना, अपने कर्तव्यको पूरा करनेके लिये सदा प्रयत्नशील रहना और अपनेको जो कुछ प्राप्त है, उसकी रक्षा करना--यही उत्तम वैभवका लक्षण है ।। विपत्तिष्वव्यथो दक्षो नित्यमुत्थानवान् नर: । अप्रमत्तो विनीतात्मा नित्यं भद्राणि पश्यति,जो विपत्तिमें व्यथित नहीं होता, सदा उद्योगशील बना रहता है, जिसमें प्रमादका अभाव है तथा जिसके हृदयमें विनयरूप सद्गुण है, वह चतुर मनुष्य सदा कल्याण ही देखता है
tāta! dūṣareke dhanasya spṛhā rakhanā nīca-puruṣāṇāṃ kāryam asti. yaḥ suṣṭhu sva-dhanena saṃtuṣṭaḥ sva-dharme eva sthitaś ca, sa eva sukha-pūrvakam unnati-śīlo bhavati. dūṣarasya dhanaṃ hartum kaścid api prayatno na kartavyaḥ; sva-kartavya-paripūraṇāya sadā prayatnaśīlo bhavitavyam; yad yat prāptaṃ tasya rakṣaṇaṃ kartavyam—etad eva uttama-vaibhavasya lakṣaṇam. vipaṭtiṣu avyatho dakṣo nityam utthānavān naraḥ; apramatto vinītātmā nityaṃ bhadrāṇi paśyati.
Dhṛtarāṣṭra dijo: «Hijo mío, ansiar la riqueza de otro es obra de espíritus viles. Quien se contenta de veras con lo suyo y permanece establecido en su propio dharma avanza con firmeza y alegría. No intentes siquiera arrebatar lo que pertenece a otros; esfuérzate sin cesar por cumplir tus deberes; y protege lo que ha llegado a ti: esas son las señales de la prosperidad genuina. El hombre capaz que no se turba en la adversidad, que se mantiene siempre laborioso, libre de negligencia, y cuyo interior es disciplinado y humilde, encuentra continuamente lo auspicioso.»
घतरयाट्र उवाच
True prosperity is ethical: be content with your own resources, stay rooted in your own dharma, avoid coveting or seizing others’ wealth, diligently perform your duties, and protect what you have. Such vigilance, humility, and steadiness in adversity lead to auspicious outcomes.
In the Sabha Parva, Dhṛtarāṣṭra addresses his son (implicitly Duryodhana) with moral counsel, warning against greed for others’ wealth and urging disciplined effort and composure—an ethical admonition set against the growing tensions around power and possessions.