Shloka 6
मौसलपर्व — अध्याय ८
Arjuna’s evacuation of Dvārakā, Vasudeva’s rites, and the caravan’s crisis
'पार्थ! क्या तुमने नख, बाल अथवा अधोवस्त्र (धोती)-की कोर पड़ जानेसे अशुद्ध हुए घड़ेके जलसे स्नान कर लिया है? अथवा तुमने रजस्वला स्त्रीसे समागम या किसी ब्राह्मणका वध तो नहीं किया है? ।। युद्धे पराजितो वासि गतश्रीरिव लक्ष्यसे । नत्वां प्रभिन्न जानामि किमिदं भरतर्षभ
Pārtha! kiṁ tvayā nakha-bāla athavā adhovastra-dhotī-kora-patana-hetunā aśuddhī-bhūta-ghaṭa-jalena snānaṁ kṛtam? athavā tvayā rajasvalā-striyā saha samāgamaḥ kṛto vā, kiṁcid brāhmaṇa-vadhaṁ vā kṛtam? yuddhe parājito vāsi gataśrīr iva lakṣyase; na tvāṁ prabhinnam jānāmi—kim idaṁ, bharatarṣabha?
“¡Oh Pārtha! ¿Te has bañado con agua de un recipiente vuelto impuro—manchado por recortes de uñas, cabellos caídos o el borde de una prenda inferior? ¿O has yacido con una mujer en menstruación, o has matado a un brāhmaṇa? Pareces como quien ha sido vencido en la guerra, como si la fortuna te hubiera abandonado. No te reconozco en este estado cambiado: ¿qué es esto, oh toro entre los Bhāratas?”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse frames a moral-ritual diagnostic: visible loss of radiance and confidence is interpreted through the lens of dharma—possible breaches such as impurity in bathing, forbidden sexual contact, or the grave sin of brāhmaṇa-killing. It reflects the epic’s ethical worldview where inner state and outer fortune are linked to conduct.
Vaiśampāyana addresses Arjuna (Pārtha), noticing that he looks diminished—like one defeated and stripped of fortune. He questions whether Arjuna has incurred impurity or committed a serious transgression, seeking the cause of Arjuna’s altered appearance and demeanor.