Shloka 38
यशक्षु दर्पक्ष तथा प्रियाणि सर्वाणि कार्याणि च तेन केतुना । साकं कुरूणां हृदयानि चापतन् बभूव हाहेति च नि:स्वनो महान्,कटकर गिरते हुए उस ध्वजके साथ ही कौरवोंके यश, अभिमान, समस्त प्रिय कार्य तथा हृदयका भी पतन हो गया और चारों ओर महान् हाहाकार मच गया
sañjaya uvāca | yaśaś ca darpaś ca tathā priyāṇi sarvāṇi kāryāṇi ca tena ketunā | sākaṃ kurūṇāṃ hṛdayāni cāpatann babhūva hāheti ca niḥsvano mahān ||
Dijo Sañjaya: Con la caída de aquel estandarte, se desplomaron también la gloria y el orgullo de los Kurus; todas sus esperanzas y empresas más queridas fueron abatidas, y hasta sus corazones parecieron caer con él. Entonces se alzó por doquier un gran clamor de “¡Ay! ¡Ay!”—un sonido funesto de desesperación colectiva en medio de la guerra.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how external symbols (like a banner) embody collective identity and resolve; when such a symbol falls, it can precipitate inner collapse—pride, confidence, and purpose—showing the ethical fragility of power grounded in arrogance rather than steadiness of dharma.
Sañjaya reports that a prominent banner has fallen; with it the Kaurava host feels its honor, pride, cherished aims, and courage collapsing, and a widespread cry of lamentation erupts across the battlefield.