Shloka 129
महाराज! मैंने रणभूमिमें अश्वत्थामाके धनुषकी शत्रुओंको भयभीत कर देनेवाली टंकार बारंबार सुनी, मानो किसी सिंहके दहाड़नेकी आवाज हो रही हो ।। ज्या चास्य चरतो युद्धे सव्यदक्षिणमस्यत: । विद्युदम्बुदमध्यस्था भ्राजमानेव साभवत्,जैसे मेघोंकी घटाके बीचमें बिजली चमकती है, उसी प्रकार युद्धमें दायें-बायें बाण- वर्षापूर्वक विचरते हुए अशत्थामाके धनुषकी प्रत्यंचा भी प्रकाशित हो रही थी
sañjaya uvāca |
mahārāja! mayā raṇabhūmau aśvatthāmanaḥ dhanuṣaḥ śatrūn bhayabhītān karoti iti tāṅkāraḥ bāraṃbāraṃ śrutaḥ, siṃhasya nādasya iva |
jyā cāsya carato yuddhe savya-dakṣiṇam asyataḥ |
vidyud ambuda-madhyasthā bhrājamānā iva sābhavat ||
Dijo Sañjaya: Oh rey, en el campo de batalla oí una y otra vez el pavoroso tañido del arco de Aśvatthāmā, que infundía miedo al enemigo, como el rugido de un león. Y mientras se movía por la lucha, derramando una lluvia de flechas a izquierda y derecha, la cuerda de su arco resplandecía como un relámpago que fulgura en medio de una masa de nubes. La escena presenta la destreza marcial como una fuerza capaz de dominar las mentes con temor, y recuerda que en la guerra la supremacía psicológica y la pura habilidad suelen decidir el instante, aunque el peso moral de la violencia permanezca implícito.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how mastery in battle is not only physical but also psychological: the terrifying sound of a warrior’s bow and the visible brilliance of his weaponry can break enemy morale. Ethically, it implicitly points to the grim reality that war rewards fear-inducing power even as it deepens the human cost of violence.
Sanjaya reports to the king what he witnesses: Ashvatthama is actively ranging across the battlefield, shooting arrows to both left and right. His bow’s twang repeatedly frightens the opposing side, and his bowstring flashes like lightning among clouds, emphasizing speed, intensity, and dominance in combat.