Previous Verse
Next Verse

Shloka 67

कृष्णोपदेशः, अर्जुनस्य क्षमा-याचनम्, कर्णवध-अनुज्ञा

Krishna’s Counsel, Arjuna’s Apology, and Authorization for Karṇa’s Slaying

प्राज्ञासिष्म वयं ते वा शरैर्मुक्ते: सहस्रश: । राजन! वहाँ छूटे हुए सहस्रों बाणोंसे न तो सूर्यकी प्रभा दिखायी देती थी, न दिशाएँ और न विदिशाएँ ही दृष्टिगोचर होती थीं। हम या हमारे शत्रु भी पहचाने नहीं जाते थे ।। मध्याह्ले तपतो राजन्‌ भास्करस्य महाप्रभा:

sañjaya uvāca | prājñāsiṣma vayaṃ te vā śarair mukteḥ sahasraśaḥ | rājan! tatra chūṭeṣu sahasreṣu bāṇeṣu na sūryasya prabhā dṛśyate sma, na diśo na vidiśaś ca dṛśyante sma | na vayaṃ na vā ripavo ’pi pratyabhijñāyante sma || madhyāhne tapato rājan bhāskarasya mahāprabhāḥ |

Sañjaya dijo: «Oh rey, cuando se soltaron miles y miles de flechas, el campo quedó tan atestado de astas que no se veía el resplandor del sol; ni las direcciones ni los rumbos intermedios podían distinguirse. En aquella cegadora tormenta de proyectiles, no se reconocía ni a los nuestros ni siquiera a los enemigos. Aun al mediodía, oh rey, cuando el sol arde con gran fulgor…»

प्राज्ञासिष्मwe recognized / we could discern
प्राज्ञासिष्म:
Karta
TypeVerb
Rootप्र-ज्ञा (धातु)
Formलुङ् (aorist), परस्मैपद, उत्तम, बहुवचन
वयम्we
वयम्:
Karta
TypePronoun
Rootअस्मद्
Formत्रिलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
तेof you / your
ते:
Sampradana
TypePronoun
Rootयुष्मद्
Formत्रिलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
वाor
वा:
TypeIndeclinable
Rootवा
शरैःby arrows
शरैः:
Karana
TypeNoun
Rootशर
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
मुक्तैःreleased / shot
मुक्तैः:
Karana
TypeAdjective
Rootमुक्त (मुच्-क्त)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
सहस्रशःby thousands; in thousands
सहस्रशः:
TypeIndeclinable
Rootसहस्रशस्
राजन्O king
राजन्:
TypeNoun
Rootराजन्
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन
मध्याह्नेat midday
मध्याह्ने:
Adhikarana
TypeNoun
Rootमध्याह्न
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
तपतःof (him) blazing
तपतः:
TypeAdjective
Rootतप् (धातु) → तपत्
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
राजन्O king
राजन्:
TypeNoun
Rootराजन्
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन
भास्करस्यof the sun
भास्करस्य:
TypeNoun
Rootभास्कर
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
महाप्रभाgreat radiance / intense brilliance
महाप्रभा:
Karta
TypeNoun
Rootमहाप्रभा
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

संजय उवाच

S
Sañjaya
D
Dhṛtarāṣṭra
S
Sun (Sūrya/Bhāskara)
A
arrows (śara/bāṇa)
D
directions (diś/vidiś)

Educational Q&A

The verse underscores how violence and mass warfare overwhelm clarity and discernment: even the sun and directions vanish, and friend and foe become indistinguishable—an ethical reminder that war breeds confusion and dehumanization.

Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that an intense exchange of countless arrows has filled the battlefield so completely that sunlight and orientation are lost, and combatants cannot recognize one another, despite it being midday.