Previous Verse
Next Verse

Shloka 32

दण्डधारवधः | The Slaying of Daṇḍadhāra

स तस्य गात्रावरणं भित्त्वा हृदयमेव च । जगाम धरणीं तूर्ण महोरग इवाशयम्‌,वह तोमर उसके कवच और वक्ष:स्थलको विदीर्ण करता हुआ तुरंत धरतीमें समा गया, जैसे कोई बड़ा सर्प बिलमें घुस गया हो

sa tasya gātrāvaraṇaṃ bhittvā hṛdayam eva ca | jagāma dharaṇīṃ tūrṇaṃ mahoraga ivāśayam ||

Dijo Sañjaya: La lanza, tras atravesar su coraza y aun su corazón, se hundió velozmente en la tierra, como una gran serpiente que se desliza a su madriguera. La imagen subraya la implacable finalidad de la violencia en el campo de batalla: un solo golpe certero basta para acabar una vida, y la tierra recibe al caído y al instrumento de muerte sin pausa ni sentimiento.

सःhe/that (missile)
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
तस्यof him/of that
तस्य:
Sambandha
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Genitive, Singular
गात्रावरणम्body-covering, armor
गात्रावरणम्:
Karma
TypeNoun
Rootगात्रावरण
FormNeuter, Accusative, Singular
भित्त्वाhaving pierced/split
भित्त्वा:
TypeVerb
Rootभिद्
Formक्त्वा (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage)
हृदयम्heart
हृदयम्:
Karma
TypeNoun
Rootहृदय
FormNeuter, Accusative, Singular
एवindeed/just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
and
:
TypeIndeclinable
Root
जगामwent/entered
जगाम:
TypeVerb
Rootगम्
FormPerfect (Liṭ), 3rd, Singular, Parasmaipada
धरणीम्the earth/ground
धरणीम्:
Karma
TypeNoun
Rootधरणी
FormFeminine, Accusative, Singular
तूर्णम्swiftly
तूर्णम्:
TypeIndeclinable
Rootतूर्ण
महोरगःa great serpent
महोरगः:
Karta
TypeNoun
Rootमहोरग
FormMasculine, Nominative, Singular
इवlike/as
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
आशयम्lair/abode (hole)
आशयम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootआशय
FormMasculine, Accusative, Singular

संजय उवाच

S
Sañjaya
D
dharaṇī (earth)
T
tomara (spear/javelin)
G
gātrāvaraṇa (armour)
H
hṛdaya (heart)
M
mahoraga (great serpent)
Ā
āśaya (burrow/lair)

Educational Q&A

The verse highlights the stark impermanence of embodied life in war: protection and strength can be undone in an instant. Ethically, it points to the grave consequences of martial action—once violence is unleashed, its results are swift and irreversible, reminding the listener of responsibility within kṣatriya-dharma.

Sañjaya describes a tomara (spear/javelin) that pierces a warrior’s armour and heart and then quickly disappears into the ground, compared to a large serpent entering its burrow—an image emphasizing speed, penetration, and finality.