Shloka 16
Bhīmasena–Drauṇi Mahāyuddha
Chariot Duel and Astra-Exchange
द्रोणपुत्रस्तु शिरसि ग्रीवायां सर्वसोदरा: । मध्ये दुर्योधनो राजा बलेन महता वृतः,शीर्षस्थानमें द्रोणकुमार अश्वत्थामा और ग्रीवा-भागमें दुर्योधनके समस्त भाई स्थित हुए। मध्यस्थान (कटिप्रदेश)-में विशाल सेनासे घिरा हुआ राजा दुर्योधन खड़ा हुआ
droṇaputrastu śirasi grīvāyāṃ sarvasodarāḥ | madhye duryodhano rājā balena mahatā vṛtaḥ ||
Sañjaya dijo: En la posición de la “cabeza” se hallaba el hijo de Droṇa (Aśvatthāmā), y en la posición del “cuello” fueron apostados todos los hermanos de Duryodhana. En el centro, el rey Duryodhana permanecía en pie, rodeado y protegido por una fuerza inmensa—imagen de una formación de batalla como un cuerpo, donde el poder se ordena como defensa, pero es impulsado por la voluntad de dominar más que por el dharma.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how war leadership often relies on strategic placement and sheer protection by force; ethically, it contrasts external strength and guarded power with the Mahābhārata’s larger insistence that true stability comes from dharma rather than mere military arrangement.
Sañjaya describes a body-like troop arrangement: Aśvatthāmā is placed at the ‘head,’ Duryodhana’s brothers at the ‘neck,’ and Duryodhana himself stands in the ‘middle,’ heavily surrounded by a large force for protection.