Adhyaya 76

Verse 1

संजय कहते हैं--राजन्‌! जब अर्जुनने सिंधुराज जयद्रथके वधकी प्रतिज्ञा कर ली, उस समय महाबाहु भगवान्‌ श्रीकृष्णने अर्जुनसे कहा--

Sañjaya dijo: ¡Oh Rey! Cuando Arjuna hubo hecho el solemne voto de dar muerte a Jayadratha, soberano de Sindhu, entonces el Señor Śrī Kṛṣṇa, de poderosos brazos, habló a Arjuna—

Verse 2

भ्रातृणां मतमज्ञाय त्वया वाचा प्रतिश्रुतम्‌ । सैन्धवं चास्मि हन्तेति तत्साहसमिदं कृतम्‌

Sañjaya dijo: «Sin antes conocer el parecer de tus hermanos, has dado tu palabra, declarando: “Mataré al Saindhava (Jayadratha)”. Has emprendido un acto temerario y peligroso».

Verse 3

असम्मन्त्रय मया सार्धमतिभारो<यमुद्यत: । कथं तु सर्वलोकस्य नावहास्या भवेमहि,“मेरे साथ सलाह किये बिना ही तुमने यह बड़ा भारी भार उठा लिया। ऐसी दशामें हम सम्पूर्ण लोकोंके उपहासपात्र कैसे नहीं बनेंगे?

Sañjaya dijo: «Sin consultarlo conmigo, has asumido esta carga inmensamente pesada. En tal situación, ¿cómo no habríamos de convertirnos en la burla de todo el mundo?»

Verse 4

धार्तराष्ट्रस्य शिबिरे मया प्रणिहिताश्षरा: । त इमे शीघ्रमागम्य प्रवृत्ति वेदयन्ति नः,“मैंने दुर्योधनके शिविरमें अपने गुप्तचर भेजे थे। वे शीघ्र ही वहाँसे लौटकर अभी-अभी वहाँका समाचार मुझे बता गये हैं

Sañjaya dijo: «Yo había enviado agentes secretos al campamento del hijo de Dhṛtarāṣṭra. Han regresado con presteza y ahora nos informan de las últimas novedades allí.»

Verse 5

त्वया वै सम्प्रतिज्ञाते सिन्धुराजवधे प्रभो । सिंहनाद: सवादित्र: सुमहानिह तै: श्रुतः

Sañjaya dijo: «Oh señor, cuando hiciste el solemne voto de dar muerte al rey de Sindhu, aquí se alzó un poderoso rugido de león, acompañado por el estruendo de los instrumentos de guerra; y los guerreros kauravas lo oyeron.»

Verse 6

तेन शब्देन वित्रस्ता धार्तराष्ट्रा: ससैन्धवा: । नाकस्मात्‌ सिंहनादो5यमिति मत्वा व्यवस्थिता:

Sañjaya dijo: «Sobresaltados por aquel sonido, los hijos de Dhṛtarāṣṭra—junto con Jayadratha—se llenaron de alarma. Pensando que tal rugido de león no podía alzarse sin causa, se pusieron en guardia y ocuparon sus posiciones con cautela.»

Verse 7

सुमहान्‌ शब्दसम्पात: कौरवाणां महाभुज । आसीज्नागाश्रपत्तीनां रथघोषश्ष भैरव:,“महाबाहो! फिर तो कौरवोंके दलमें भी बड़े जोरका कोलाहल मच गया। हाथी, घोड़े, पैदल तथा रथ-सेनाओंका भयंकर घोष सब ओर गूँजने लगा

Sañjaya dijo: «¡Oh, de brazos poderosos! Entonces se alzó un estruendo inmenso en el ejército de los Kaurava. De elefantes, caballos, infantería y carros de guerra resonó un clamor terrible de movimiento y gritos de batalla, que retumbó en todas direcciones».

Verse 8

अभिमन्योर्व॑धं श्रुत्वा ध्रुवमार्तों धनंजय: । रात्रौ निर्यास्यति क्रोधादिति मत्वा व्यवस्थिता:

Se dispusieron para la guerra, pensando: al oír la muerte de Abhimanyu, Dhanañjaya (Arjuna) habrá sufrido sin duda un dolor inmenso; por ello, encendido en ira, saldrá a combatir aun en plena noche.

Verse 9

तैर्यतद्धिरियं सत्या श्रुता सत्यवतस्तव । प्रतिज्ञा सिन्धुराजस्य वधे राजीवलोचन,“कमलनयन! युद्धके लिये तैयार होते-होते उन कौरवोंने सदा सत्य बोलनेवाले तुम्हारी जयद्रथ-वधविषयक वह सच्ची प्रतिज्ञा सुनी

¡Oh, de ojos de loto! Mientras aquellos hombres se aprestaban, oyeron tu voto veraz—veraz como tu propia naturaleza—acerca de dar muerte al rey de Sindhu (Jayadratha).

Verse 10

ततो विमनस: सर्वे त्रस्ता: क्षुद्रमृगा इव । आसन्‌ सुयोधनामात्या: स च राजा जयद्रथ:,'फिर तो दुर्योधनके मन्त्री और स्वयं राजा जयद्रथ--से सब-के-सब (सिंहसे डरे हुए) क्षुद्र मुगोंके समान भयभीत और उदास हो गये

Entonces todos quedaron abatidos y aterrados, como cervatillos tímidos. Los ministros de Suyodhana (Duryodhana), y también el rey Jayadratha, fueron presa del miedo y del desaliento.

Verse 11

अथोत्थाय सहामात्यैर्दीन: शिबिरमात्मन: । आयात्‌ सौवीरसिन्धूनामी श्वरो भूशदु:खित:,“तदनन्तर सिंधुसौवीरदेशका स्वामी जयद्रथ अत्यन्त दुःखी और दीन हो मन्त्रियोंसहित उठकर अपने शिविरमें आया

Después, Jayadratha, soberano de los Sauvīras y los Sindhus, se levantó en honda aflicción. Miserable y abatido, regresó a su propio campamento junto con sus ministros.

Verse 12

स मन्त्रकाले सम्मन्त्रय सर्वा नैःश्रेयसीं क्रियाम्‌ | सुयोधनमिदं वाक्यमब्रवीद्‌ राजसंसदि

Sañjaya dijo: A la hora señalada para el consejo, tras consultar con los ministros acerca de toda medida que pudiera conducir al bien supremo, entró en la asamblea real y se dirigió a Duryodhana con estas palabras.

Verse 13

मामसौ पुत्रहन्तेति श्वोडईभियाता धनंजय: । प्रतिज्ञातो हि सेनाया मध्ये तेन वधो मम

Sañjaya dijo: «Oh rey, creyéndome el matador de su hijo, Dhanañjaya (Arjuna) vendrá contra mí mañana al alba. Pues, en medio de su ejército, ha jurado darme muerte.»

Verse 14

तां न देवा न गन्धर्वा नासुरोरगराक्षसा: । उत्सहन्तेडन्यथा कर्तु प्रतिज्ञां सव्यसाचिन:,'सव्यसाची अर्जुनकी उस प्रतिज्ञाको देवता, गन्धर्व, असुर, नाग और राक्षस भी अन्यथा नहीं कर सकते

Sañjaya dijo: «Ese voto de Savyasācin (Arjuna) ni los dioses, ni los Gandharvas, ni los Asuras, ni los Nāgas, ni los Rākṣasas pueden hacerlo resultar de otro modo.»

Verse 15

ते मां रक्षत संग्रामे मा वो मूर्ध्नि धनंजय: । पदं कृत्वा55प्रुयाल्लक्ष्यं तस्मादत्र विधीयताम्‌

Sañjaya dijo: «Por eso, protegedme en esta batalla. Que no ocurra que Dhanañjaya (Arjuna), como si pisara vuestras propias cabezas, rompa las filas y alcance su objetivo. Por tanto, disponed aquí lo necesario.»

Verse 16

अथ रक्षा न मे संख्ये क्रियते कुरुनन्दन । अनुजानीहि मां राजन्‌ गमिष्यामि गृहान्‌ प्रति,“कुरुनन्दन! यदि आप युद्धमें मेरी रक्षा न कर सकें तो मुझे आज्ञा दें; राजन! मैं अपने घर चला जाऊँगा

Sañjaya dijo: «Oh alegría de los Kurus, si en esta batalla no podéis asegurar mi protección, entonces concededme licencia, oh rey; partiré de regreso a mi hogar.»

Verse 17

एवमुक्तस्त्ववाक्‌ृशीर्षो विमना: स सुयोधन: । श्रुत्वा तं समय॑ तस्य ध्यानमेवान्वपद्यत

Dijo Sañjaya: Así interpelado, Suyodhana (Duryodhana), con la cabeza inclinada y el ánimo abatido, cayó en la desazón. Al oír aquel voto, se hundió en una reflexión ansiosa y profunda, turbado por el peso moral y estratégico de la promesa que acababa de ponerse en marcha.

Verse 18

तमार्तमभिसंप्रेक्ष्य राजा किल स सैन्धव: । मृदु चात्महितं चैव साक्षेपमिदमुक्तवान्‌,“दुर्योधनको उद्विग्नचित्त देखकर सिन्धुराज जयद्रथने व्यंग्य करते हुए कोमल वाणीमें अपने हितकी बात इस प्रकार कही--

Dijo Sañjaya: Al verlo afligido, el rey —Jayadratha de Sindhu— habló con tono suave, pero con insinuación punzante, pronunciando palabras calculadas para su propio provecho.

Verse 19

नेह पश्यामि भवतां तथावीर्य धनुर्धरम्‌ । योअर्जुनस्यास्त्रमस्त्रेण प्रतिहन्यान्महाहवे

Dijo Sañjaya: «Oh rey, no veo aquí, entre tus fuerzas, a ningún arquero de tal poder que, en esta gran batalla, pueda contrarrestar el arma de Arjuna con un arma propia.»

Verse 20

वासुदेवसहायस्य गाण्डीवं धुन्वतो धनु: । कोडर्जुनस्थाग्रतस्तिछेत्‌ साक्षादपि शतक्रतु:

Dijo Sañjaya: «Cuando Arjuna, auxiliado por Vāsudeva, blande el arco Gāṇḍīva, ¿quién podría plantarse ante él? Ni siquiera Śatakratu (Indra) en persona podría enfrentarlo de veras.»

Verse 21

महेश्वरो5पि पार्थेन श्रूयते योधित: पुरा । पदातिना महावीर्यों गिरौ हिमवति प्रभु:,“मैंने सुना है कि पूर्वकालमें हिमालयपर्वतपर पैदल अर्जुनने महापराक्रमी भगवान्‌ महेश्वरके साथ भी युद्ध किया था

Dijo Sañjaya: «Se cuenta que en tiempos antiguos, en el monte Himavat, Pārtha (Arjuna) combatió, aun a pie, incluso contra Maheśvara, el Señor de gran poder.»

Verse 22

दानवानां सहस्राणि हिरण्यपुरवासिनाम्‌ | जघानैकरथेनैव देवराजप्रचोदित:,“देवराज इन्द्रकी आज्ञा पाकर उसने एकमात्र रथकी सहायतासे हिरण्यपुरवासी सहस्रों दानवोंका संहार कर डाला था

Sañjaya dijo: Impulsado por el Rey de los dioses, Indra, dio muerte a miles de Dānavas que habitaban en Hiraṇyapura, consumando la matanza con un solo carro de guerra.

Verse 23

समायुक्तो हि कौन्तेयो वासुदेवेन धीमता । सामरानपि लोकांस्त्रीन्‌ हन्यादिति मतिर्मम

Sañjaya dijo: «Esta es mi convicción: si Arjuna, hijo de Kuntī, está unido al sapientísimo Vāsudeva (Śrī Kṛṣṇa), podría incluso destruir los tres mundos junto con sus dioses».

Verse 24

सो5हमिच्छाम्यनुज्ञातं रक्षितुं वा महात्मना । द्रोणेन सहपुत्रेण वीरेण यदि मन्यसे

Sañjaya dijo: «Por ello, solicito tu permiso para partir de aquí. O, si lo juzgas conveniente, que mi seguridad sea garantizada por el magnánimo y valeroso Droṇa, junto con su hijo».

Verse 25

स राज्ञा स्वयमाचार्यो भृशमत्रार्थितो<र्जुन । संविधान च विहित॑ं रथाश्च॒ किल सज्जिता:

Sañjaya dijo: «¡Oh Arjuna! El rey (Duryodhana) ha suplicado con insistencia al propio preceptor, Droṇa, en este asunto. En consecuencia, se ha dispuesto por completo la protección, y los carros también han sido preparados».

Verse 26

कर्णो भूरिश्रवा द्रौणिर्वषसेनश्व दुर्जय: । कृपश्च मद्रराजश्न षडेते5स्य पुरोगमा:,“कलके युद्धमें कर्ण, भूरिश्रवा, अश्वत्थामा, दुर्जय वीर वृषसेन, कृपाचार्य और मद्रराज शल्य--ये छः महारथी उसके आगे रहेंगे”

Sañjaya dijo: Karṇa, Bhūriśravā, Aśvatthāmā, hijo de Droṇa, el difícil de vencer Vṛṣasena, Kṛpācārya y el rey de Madra, Śalya: estos seis grandes guerreros se apostarán al frente de él en la batalla.

Verse 27

शकट: पद्मकश्चार्धो व्यूहो द्रोणेन निर्मित: । पद्मकर्णिकमध्यस्थ: सूचीपाश्चे जयद्रथ:

Sañjaya dijo: Droṇa dispuso una formación de batalla compuesta por el Śakaṭa y el Padmaka, y además una media formación. En el centro mismo—como en el pericarpio del loto—se hallaba Jayadratha, y detrás de él fueron colocadas las tropas agudas como aguja (penetrantes).

Verse 28

धनुष्यस्त्रे च वीर्ये च प्राणे चैव तथौरसे

Sañjaya dijo: «¡Oh Pārtha!, esos seis grandes guerreros de carro, señalados de antemano, son tenidos por absolutamente inconquistables: por su dominio del arco y de las armas, por su valor, por su aliento vital, y por la fuerza de su pecho y su determinación. Sin vencer a esos seis, es imposible alcanzar a Jayadratha».

Verse 29

अविषद्वुतमा होते निश्चिता: पार्थ षड्‌ रथा: । एतानजित्वा षड्‌ रथान्‌ नैव प्राप्यो जयद्रथ:

Sañjaya dijo: «¡Oh Pārtha!, seis guerreros de carro han sido firmemente designados (para guardarlo), combatientes tenidos por absolutamente inquebrantables en la batalla. Sin vencer primero a esos seis, no puede alcanzarse en modo alguno a Jayadratha».

Verse 30

तेषामेकैकशो वीर्य षण्णां त्वमनुचिन्तय । सहिता हि नरव्यापत्र न शक्‍्या जेतुमज्जसा

Sañjaya dijo: «Oh tigre entre los hombres, considera primero, uno por uno, la fuerza y el valor de cada uno de esos seis héroes. Pues cuando los seis se hallan unidos, no pueden ser vencidos con facilidad».

Verse 31

भूयस्तु मन्त्रयिष्यामि नीतिमात्महिताय वै । मन्त्रज्जै: सचिवै: सार्ध सुहृद्धि: कार्यसिद्धये

Sañjaya dijo: «Una vez más tomaré consejo—mirando por mi propio bien—para que la empresa llegue a buen término, junto con ministros diestros en el consejo y con amigos de sincera benevolencia».

Verse 75

इति श्रीमहाभारते द्रोणपर्वणि प्रतिज्ञापर्वणि श्रीकृष्णवाक्ये पजचसप्ततितमो< ध्याय:,इस प्रकार श्रीमह्ाभारत द्रोणपर्वके अन्तर्गत प्रतिज्ञापर्वमें श्रीकृष्णवाक्यविषयक पचहत्तरवाँ अध्याय पूरा हुआ

Dijo Sañjaya: «Así, en el Śrī Mahābhārata, dentro del Droṇa Parva—en particular, en el Pratijñā Parva—relativo al discurso/las palabras de Śrī Kṛṣṇa, llega a su fin el capítulo septuagésimo quinto.» Este colofón final enmarca el consejo de Kṛṣṇa como una intervención decisiva, moral y estratégica, en medio del creciente peso de los deberes y los votos de la guerra.

Verse 276

स्थास्यते रक्षितो वीरै: सिंधुराट्‌ स सुदुर्मद: । “ट्रोणाचार्यने ऐसा व्यूह बनाया है

Dijo Sañjaya: El rey del Sindhu, Jayadratha, henchido de soberbia, tomará allí su puesto, custodiado por guerreros por todos los flancos. En la estratagema que se despliega, su protección se convierte en una elección deliberada, moral y táctica: colocar a un solo hombre en el corazón de la formación para que el deber, la lealtad y el costo de la violencia confluyan sobre él.