Adhyaya 133

Verse 1

ऑपन--माजल छा अफ-जआकऋा-ज एकत्रिशर्दाधेकशततमो< ध्याय: भीमसेनके द्वारा कर्णकी पराजय संजय उवाच वर्तमाने महाराज संग्रामे लोमहर्षणे । व्याकुलेषु च सर्वेषु पीड्यमानेषु सर्वश:

Dijo Sanjaya: «Oh gran Rey, mientras ardía aquella batalla que eriza el vello, cuando todas las huestes estaban turbadas y acosadas por todas partes, la contienda se hizo aún más feroz, preparando el momento en que Karṇa avanzaría de nuevo para enfrentar a Bhīmasena. El verso subraya el clima moral de la guerra: una vez desatada la violencia, hasta los poderosos se estremecen en conjunto, y el campo de batalla se vuelve un remolino de miedo, presión y asalto incesante.»

Verse 2

राधेयो भीममानर्च्छद्‌ युद्धाय भरतर्षभ | यथा नागो वने नागं मत्तो मत्तमभिद्रवन्‌

Dijo Sanjaya: «Oh toro entre los Bharata, Radheya (Karṇa) volvió a lanzarse contra Bhīma para combatir. Cuando el choque se hizo feroz y los ejércitos, por todas partes, eran hostigados y afligidos, avanzó como un elefante en celo en el bosque que embiste a otro elefante igualmente enardecido: fuerza desbordante contra fuerza desbordante en el ardor de la guerra.»

Verse 3

धृतराष्ट्र रवाच यौ तौ कर्णश्न भीमश्च सम्प्रयुद्धो महाबलौ । अर्जुनस्य रथोपान्ते कीदृश: सो5भवद्‌ रण:

Dijo Dhṛtarāṣṭra: «Sañjaya, cuando los poderosos Karṇa y Bhīmasena se acercaron junto al carro de Arjuna y combatieron con toda su fuerza, ¿cómo fue aquella batalla?»

Verse 4

पूर्व हि निर्जित: कर्णो भीमसेनेन संयुगे । कथं भूय: स राधेयो भीममागान्महारथ:,भीमसेनने युद्धमें जब राधानन्दन महारथी कर्णको पहले ही जीत लिया था, तब वह पुनः उनका सामना करनेके लिये कैसे आया?

Dijo Sanjaya: «Pues Karṇa ya había sido derrotado antes por Bhīmasena en combate. ¿Cómo, entonces, volvió aquel gran guerrero de carro, el hijo de Rādhā, para enfrentarse otra vez a Bhīma?»

Verse 5

भीमो वा सूततनयं प्रत्युद्यात: कथं रणे । महारथं समाख्यातं पृथिव्यां प्रवरं रथम्‌,अथवा भीमसेन भूमण्डलके श्रेष्ठ एवं विख्यात महारथी सूतपुत्र कर्णसे समरांगणमें युद्ध करनेके लिये कैसे आगे बढ़े?

Dijo Sañjaya: «¿Cómo, en medio de la batalla, avanzó Bhīma para enfrentar al hijo del auriga (Karna)? Karna es célebre en la tierra como un mahāratha eminente, el más destacado de los guerreros de carro.»

Verse 6

भीष्मद्रोणावतिक्रम्य धर्मराजो युधिष्ठिर: । नान्यतो भयमादत्त विना कर्णान्महारथात्‌,भीष्म और द्रोणसे पार पाकर धर्मराज युधिष्ठिरको अब महारथी कर्णके सिवा दूसरे किसीसे भय नहीं रह गया है

Dijo Sañjaya: «Tras haber dejado atrás a Bhīṣma y a Droṇa, Dharmarāja Yudhiṣṭhira ya no temía por ningún flanco, salvo por Karna, el gran mahāratha.»

Verse 7

भयाद्‌ यस्य महाबाहोरन शेते बहुला: समा: । चिन्तयन्‌ नित्यशो वीर्य राधेयस्य महात्मन: । त॑ कथं सूतपुत्रं तु भीमोड्योधयताहवे

Dijo Sañjaya: «Por temor a aquel Radheya (Karna), de poderosos brazos y gran alma, cuya valentía el rey Yudhiṣṭhira meditaba sin cesar y por muchos años no pudo conciliar el sueño, ¿cómo entonces Bhīmasena combatió en el campo de batalla contra ese mismo hijo del auriga?»

Verse 8

ब्रद्माण्यं वीर्यसम्पन्नं समरेष्वनिवर्तिनम्‌ । कथं कर्ण युधां श्रेष्ठ योधयामास पाण्डव:

Dijo Sañjaya: «¿Cómo entabló combate Bhīmasena, el Pāṇḍava, con Karna —el mejor entre los guerreros—, devoto de los brāhmaṇas, colmado de poder y que jamás retrocedía en la guerra?»

Verse 9

यौ तौ समीयतुर्वीरी वैकर्तनवृकोदरौ । कथं तावत्र युध्येतां महाबलपराक्रमौ,जो वीर पहले आपसमें भिड़ चुके थे, वे ही महान्‌ बल और पराक्रमसे सम्पन्न कर्ण और भीमसेन यहाँ पुन: कैसे युद्धमें प्रवृत्त हुए?

Dijo Sañjaya: «Aquellos dos héroes —Karna Vaikartana, el hijo del auriga, y Bhīmasena Vṛkodara, el de vientre de lobo— que ya antes se habían encontrado en combate: ¿cómo volvieron aquí a trabarse en batalla, ambos dotados de inmensa fuerza y de intrépida valentía?»

Verse 10

भ्रातृत्वं दर्शितं पूर्व घूणी चापि स सूतज: । कथं भीमेन युयुधे कुन्त्या वाक्यमनुस्मरन्‌

Dijo Sañjaya: En otro tiempo, Karṇa —hijo de un auriga— había mostrado espíritu de hermandad hacia los Pāṇḍava (salvo con Arjuna), y además es tenido por compasivo. Aun así, recordando una y otra vez las palabras de Kuntī, ¿cómo llegó a combatir contra Bhīmasena? (¿Cómo concilió el parentesco recordado y la misericordia con las exigencias de la batalla?)

Verse 11

भीमो वा सूतपुत्रेण स्मरन्‌ वैरं पुरा कृतम्‌ अयुध्यत कथं शूर: कर्णेन सह संयुगे,अथवा शूरवीर भीमसेनने पहलेके किये हुए वैरका स्मरण करके सूतपुत्र कर्णके साथ उस रफणक्षेत्रमें किस प्रकार युद्ध किया?

Dijo Sañjaya: «¿Cómo luchó en combate el heroico Bhīma, recordando la enemistad trabada tiempo atrás, contra Karṇa, el hijo de un auriga? En aquel campo de batalla, ¿de qué modo se enfrentó el valeroso Bhīmasena a Karṇa, teniendo presente la memoria de su antigua querella?»

Verse 12

आशास्ते च सदा सूत पुत्रो दुर्योधनो मम । कर्णो जेष्यति संग्रामे समस्तान्‌ पाण्डवानिति,संजय! मेरा बेटा दुर्योधन सदा यही आशा करता है कि कर्ण संग्राममें समस्त पाण्डवोंको जीत लेगा

Dijo Sañjaya: «Mi hijo Duryodhana se aferra sin cesar a esta esperanza: “Karna triunfará en la guerra y derrotará a todos los Pāṇḍava”.»

Verse 13

जयाशा यत्र पुत्रस्य मम मन्दस्य संयुगे | स कथं भीमकर्माणं भीमसेनमयोधयत्‌

Dijo Sañjaya: «En esa batalla, mi necio hijo había fijado su esperanza de victoria en Karṇa. ¿Cómo, entonces, se enfrentó Karṇa a Bhīmasena, autor de hechos terribles?»

Verse 14

यं समासाद्य पुत्रै्मे कृतं वैरं महारथै: । त॑ सूततनयं तात कथं भीमो हायोधयत्‌

Dijo Sañjaya: «Oh, querido mío, apoyándose en él, mis hijos emprendieron enemistad con los grandes guerreros de carro, los Pāṇḍava. ¿Cómo, entonces, luchó Bhīmasena contra ese hijo de un auriga, Karṇa?»

Verse 15

अनेकान्‌ विप्रकारांश्व सूतपुत्रसमुद्भवान्‌ | स्मरमाण: कथं भीमो युयुथे सूतसूनुना,सूतपुत्रके द्वारा किये गये अनेक अपकारोंको स्मरण करके भीमसेनने उसके साथ किस तरह युद्ध किया?

Sañjaya dijo: «Aun recordando los muchos agravios y heridas que habían surgido del hijo del auriga (sūta), ¿cómo pudo Bhīma entablar combate con ese hijo del sūta?»

Verse 16

योडजयत्‌ पृथिवीं सर्वा रथेनैकेन वीर्यवान्‌ । त॑ सूततनयं युद्धे कथं भीमो हायोधयत्‌

Sañjaya dijo: «¿Cómo combatió Bhīmasena contra aquel poderoso hijo del auriga—que, apoyado en un solo carro, había conquistado toda la tierra?»

Verse 17

यो जात: कुण्डलाभ्यां च कवचेन सहैव च । त॑ सूतपुत्रं समरे भीम: कथमयोधयत्‌,जो जन्मसे ही कवच और कुण्डलोंके साथ उत्पन्न हुआ था, उस सूतपुत्रके साथ समरांगणमें भीमसेनने किस प्रकार युद्ध किया?

Sañjaya dijo: «¿Cómo luchó Bhīmasena en el campo de batalla contra aquel hijo del auriga—nacido ya con los pendientes divinos y la armadura natural?»

Verse 18

यथा तयोर्युद्धमभूद्‌ यश्चासीद्‌ विजयी तयो: । तन्ममाचक्ष्व तत्त्वेन कुशलो हासि संजय

Sañjaya dijo: «Dime con verdad y con todo detalle cómo fue el combate entre esos dos héroes y cuál de los dos alcanzó la victoria. Repórtalo exactamente como sucedió, oh Sañjaya, pues eres diestro en relatar tales asuntos.»

Verse 19

संजय उवाच भीमसेनस्तु राधेयमुस्तृज्य रथिनां वरम्‌ | इयेष गन्तुं यत्रास्तां वीरी कृष्णधनंजयौ

Sañjaya dijo: «Oh rey, Bhīmasena, dejando de lado a Rādheya (Karna), el más excelso entre los guerreros de carro, quiso dirigirse al lugar donde se hallaban los dos héroes: Kṛṣṇa y Dhanañjaya (Arjuna).»

Verse 20

त॑ प्रयान्तमभिद्रुत्य राधेय: कड्कपत्रिभि: । अभ्यवर्षन्महाराज मेघो वृष्ट्येव पर्वतम्‌

Sañjaya dijo: Oh rey, cuando Bhīmasena se alejaba, Rādheya (Karna) se lanzó tras él y lo cubrió con una lluvia de flechas emplumadas con plumas de buitre, como una nube que derrama la lluvia sobre una montaña.

Verse 21

फुल्लता पड़कजेनेव वक्त्रेण विहसन्‌ बली । आजुहाव रणे यान्तं भीममाधिरथिस्तदा,बलवान्‌ अधिरथपुत्रने खिलते हुए कमलके समान मुखसे हँसकर जाते हुए भीमसेनको युद्धके लिये ललकारा

Sañjaya dijo: Entonces el poderoso hijo de Adhiratha (Karna), sonriendo con un rostro como un loto plenamente abierto, desafió a Bhīma, que avanzaba hacia la batalla, a combatir.

Verse 22

कर्ण उवाच भीमाहितैस्तव रणे स्वप्रेडपि न विभावितम्‌ । तद्‌ दर्शयसि कस्मान्मे पृष्ठं पार्थदिदृक्षया

Karna dijo: «¡Bhīmasena! Ni siquiera en sueños pensaron tus enemigos que tú mostrarías la espalda en la guerra. ¿Por qué ahora, por querer ver a Arjuna, me das la espalda?»

Verse 23

कुन्त्या: पुत्रस्य सदृशं नेदं पाण्डवनन्दन । तेन मामभित: स्थित्वा शरवर्षैरवाकिर,पाण्डवनन्दन! तुम्हारा यह कार्य कुन्तीके पुत्रके योग्य नहीं है। अतः मेरे सम्मुख रहकर मुझपर बाणोंकी वर्षा करो

Karna dijo: «Oh alegría de los Pāṇḍu, esto no es propio de un hijo de Kuntī. Así que quédate frente a mí y cúbreme con descargas de flechas.»

Verse 24

भीमसेनस्तदाद्धानं कर्णन्नामर्षयद्‌ युधि । अर्धमण्डलमावृत्य सूतपुत्रमयोधयत्‌,कर्णकी ओरसे रणक्षेत्रमें वह युद्धकी ललकार भीमसेन न सह सके। उन्होंने अर्धमण्डल गतिसे घूमकर सूतपुत्रके साथ युद्ध आरम्भ कर दिया

En el campo de batalla, Bhīmasena no pudo soportar el grito de guerra y el desafío de Karṇa. Giró en una maniobra de medio círculo, se volvió y entabló combate con Karṇa, el hijo del auriga.

Verse 25

अवक्रगामिभिर्बाणैर भ्यवर्षन्महायशा: । दंशितं द्वैरथे यत्तं सर्वशस्त्रविशारदम्‌

El ilustre Bhimasena cubrió a Karna con una lluvia de flechas que volaban rectas a su blanco. Karna, hijo del auriga, acorazado y plenamente dispuesto para el combate de carro contra carro, maestro de toda arma, vio cómo Bhima apretaba el ataque con un incesante aguacero de saetas.

Verse 26

विधित्सु: कलहस्यान्तं जिघांसु: कर्णमक्षिणोत्‌ । हत्वा तस्यानुगांस्तं च हन्तुकामो महाबल:

Deseoso de poner fin a la contienda y de dar muerte a Karṇa, el poderosísimo Bhīmasena lo desgarraba con flechas, hiriéndolo una y otra vez. Y, tras abatir a Karṇa, también quería matar a sus seguidores y servidores.

Verse 27

तस्मै व्यसृजदुग्राणि विविधानि परंतप: । अमर्षात्‌ पाण्डव: क्रुद्ध: शरवर्षाणि मारिष

¡Oh rey venerable! El Pāṇḍava Bhīmasena, azote de enemigos, enfurecido e incapaz de soportar la afrenta (amarṣa), desató sobre Karṇa una feroz lluvia de flechas, de muchas clases.

Verse 28

तस्य तानीषुवर्षाणि मत्तद्विरदगामिन: । सूतपुत्रो5स्त्रमायाभिर ग्रसत्‌ परमास्त्रवित्‌

Karna, el hijo del auriga y conocedor de las armas supremas, mediante las artes ilusorias de sus astra, como que “se tragó” aquella lluvia de flechas. Neutralizó las descargas lanzadas por Bhimasena, que avanzaba con el ímpetu ciego de un elefante en celo guerrero.

Verse 29

स यथावन्महाबाहुर्विद्यया वै सुपूजित: । आचार्यवन्महेष्वास: कर्ण: पर्यचरद्‌ बली,महाबाहु महाधनुर्धर बलवान्‌ कर्ण अपनी विद्याद्वारा आचार्य द्रोणके समान यथावत्‌ पूजित हो रणक्षेत्रमें विचरने लगा

Así, Karṇa—de brazos poderosos, fuerte y gran arquero—se movía por el campo de batalla. Honrado como corresponde por su dominio del saber de las armas, era tratado con el respeto que se tributa a un ācārya, y se conducía con la seguridad de un guerrero plenamente reconocido.

Verse 30

युध्यमानं तु संरम्भाद्‌ भीमसेनं हसन्निव । अभ्यपद्यत कौन्तेयं कर्णो राजन्‌ वृकोदरम्‌,राजन! क्रोधपूर्वक युद्ध करनेवाले कुन्तीपुत्र भीमसेनकी हँसी उड़ाता हुआ-सा कर्ण उनके सामने जा पहुँचा

Mientras Bhīmasena combatía en un arrebato de cólera, Karṇa—como si riera con desdén—avanzó de frente hacia el hijo de Kuntī, Vṛkodara, oh Rey.

Verse 31

तन्नामृष्यत कौन्तेय: कर्णस्य स्मितमाहवे । युध्यमानेषु वीरेषु पश्यत्सु च समन्‍्ततः

El hijo de Kuntī, Bhima, no pudo soportar la sonrisa de Karṇa en el campo de batalla. Mientras los héroes combatían y miraban desde todos los lados, el poderoso Bhīmasena, encendido en ira, avanzó y golpeó el pecho de Karṇa con flechas llamadas Vatsadanta, como el mahout aguijonea a un gran elefante con un gancho afilado.

Verse 32

त॑ं भीमसेन: सम्प्राप्तं वत्सदन्तै: स्तनान्तरे । विव्याध बलवान क्रुद्धस्तोत्रैरिव महाद्विपम्‌

Enfurecido, el poderoso Bhīmasena se acercó a Karṇa y lo hirió entre los pechos con las flechas llamadas Vatsadanta, como un mahout aguijonea a un gran elefante con punzones afilados.

Verse 33

पुनश्न सूतपुत्र॑ तु स्वर्णपुडुखै: शिलाशितै: । सुमुक्तैश्नित्रवर्माणं निर्बिभेद त्रिसप्तभि:

Luego, Karṇa, el hijo del auriga, con flechas bien disparadas—de plumas doradas y afiladas en piedra—perforó al guerrero de armadura abigarrada con veintiún proyectiles, volviéndolo a herir y desgarrar.

Verse 34

कर्णो जाम्बूनदैर्जालै: संछन्नान्‌ वातरंहस: । हयान्‌ विव्याध भीमस्य पञ्चभि: पठ्चभि: शरै:,उधर कर्णने भीमसेनके सोनेकी जालियोंसे आच्छादित हुए वायुके समान वेगशाली घोड़ोंको पाँच-पाँच बाणोंसे वेध दिया

Por su parte, Karṇa atravesó los caballos de Bhima—veloces como el viento y cubiertos con redes de oro Jāmbūnada—hiriendo a cada uno con cinco flechas.

Verse 35

ततो बाणमयं जालं भीमसेनरयथं प्रति । कर्णेन विहितं राजन्‌ निमेषार्धाददृश्यत,राजन! तदनन्तर आधे निमेषमें ही भीमसेनके रथपर कर्णद्वारा बाणोंका जाल-सा बिछाया जाता दिखायी दिया

Entonces, oh Rey, se vio lanzarse contra el carro de Bhīmasena una red, por así decirlo, hecha enteramente de flechas—trazada por Karṇa—y apareció en menos de medio parpadeo.

Verse 36

सरथ: सध्वजस्तत्र समूत: पाण्डवस्तदा । प्राच्छाद्यत महाराज कर्णचापच्युतै: शरै:,महाराज! वहाँ कर्णके धनुषसे छूटे हुए बाणोंद्वारा उस समय रथ, ध्वज और सारथिसहित पाण्डुनन्दन भीमसेन आच्छादित हो गये

Oh gran Rey, en aquel instante el Pándava Bhīmasena, con su auriga y su estandarte, quedó por completo cubierto por las flechas disparadas desde el arco de Karṇa.

Verse 37

तस्य कर्णश्नतु:षष्ट्या व्यधमत्‌ कवचं दृढम्‌ । क्रुद्धक्षाप्पहनत्‌ पार्थ नाराचैर्मर्म भेदिभि:

Con sesenta y cuatro flechas, Karṇa desgarró la sólida armadura de su adversario. Luego, airado, hirió con rapidez a Pārtha (Arjuna) con dardos nārāca que perforan los puntos vitales, dejándolo gravemente herido.

Verse 38

ततो<चिन्त्य महाबाहु: कर्णकार्मुकनि:सृतान्‌ । समाश्लिष्यदसम्शभ्रान्त: सूतपुत्रं वृकोदर:

Entonces Bhīma (Vṛkodara), de poderosos brazos, sin dar importancia a las flechas que salían del arco de Karṇa, avanzó sin la menor turbación y se acercó al hijo del auriga como si fuera a trabarlo en un abrazo de lucha.

Verse 39

स कर्णचापप्रभवानिषूनाशीविषोपमान्‌ । बिभ्रद्‌ भीमो महाराज न जगाम व्यथां रणे,महाराज! कर्णके धनुषसे छूटे हुए विषधर सर्पके समान भयंकर बाणोंको अपने शरीरपर धारण करते हुए भीमसेन रणक्षेत्रमें व्यथित नहीं हुए

Oh Rey, Bhīma—aunque llevaba en su cuerpo las terribles flechas nacidas del arco de Karṇa, como serpientes venenosas—no cedió al dolor ni vaciló en la batalla.

Verse 40

ततो द्वात्रिंशता भल्लैरनिशितैस्तिग्मतेजनै: । विव्याध समरे कर्ण भीमसेन: प्रतापवान्‌,तत्पश्चात्‌ अच्छी तरह तेज किये हुए बत्तीस तीखे भल्लोंसे प्रतापी भीमसेनने समरांगणमें कर्णको भारी चोट पहुँचायी

Entonces, en lo más recio de la batalla, el poderoso Bhīmasena hirió a Karṇa con treinta y dos flechas bhalla, afiladas como navajas, bien bruñidas y fulgurantes de energía.

Verse 41

अयल्नेनैव तं॑ कर्ण: शरैर्भूशमवाकिरत्‌ । भीमसेनं महाबाहुं सैन्धवस्य वधैषिणम्‌,उधर कर्ण जयद्रथके वधकी इच्छावाले महाबाहु भीमसेनपर अनायास ही बाणोंकी बड़ी भारी वर्षा करने लगा

Karṇa, con aparente facilidad, descargó sobre Bhīmasena una densa lluvia de flechas. Bhīma, el de grandes brazos, ansiaba dar muerte a Saindhava (Jayadratha).

Verse 42

मृदुपूर्व तु राथेयो भीममाजावयोधयत्‌ । क्रोधपूर्व तथा भीम: पूर्व वैरमनुस्मरन्‌

Entonces Rātheya (Karṇa) combatió contra Bhīma en el campo con golpes relativamente moderados; pero Bhīma, recordando una y otra vez la antigua enemistad, se trabó con él lleno de ira.

Verse 43

त॑ भीमसेनो नामृष्यदवमानममर्षण: । स तस्मै व्यसृजत्‌ तूर्ण शरवर्षममित्रहा

Bhīmasena, incapaz de tolerar el agravio y de soportar la humillación, no pudo aceptar lo que tomó por blandura o flojedad de Karṇa hacia él. Por ello, el matador de enemigos lanzó de inmediato contra Karṇa una veloz lluvia de flechas.

Verse 44

ते शरा: प्रेषितास्तेन भीमसेनेन संयुगे । निपेतु: सर्वतो वीरे कूजन्त इव पक्षिण:,युद्धस्थलमें भीमसेनके द्वारा चलाये हुए वे बाण कूजते हुए पक्षियोंके समान वीर कर्णपर सब ओरसे पड़ने लगे

Aquellas flechas, disparadas por Bhīmasena en el combate, cayeron sobre el héroe Karṇa desde todos los flancos, zumbando como aves que gorjean.

Verse 45

हेमपुड्खा: प्रसन्नाग्रा भीमसेनथधनुश्चयुता: । प्राच्छादयंस्ते राधेयं शलभा इव पावकम्‌

Dijo Karna: «Esas flechas—de plumas doradas, de puntas resplandecientes, disparadas desde el arco de Bhimasena—cubrieron a Radheya (Karna) por todos lados, como las polillas que se arremolinan y velan un fuego en llamas».

Verse 46

कर्णस्तु रथिनां श्रेष्ठश्छाद्यमान: समन्तत: । राजन्‌ व्यसृजदुग्राणि शरवर्षाणि भारत

Oh rey, Karna, el más excelso entre los guerreros de carro, aunque estaba cubierto por todas partes por lluvias de flechas, desató a su vez feroces torrentes de saetas, intensificando el duelo con firmeza de kshatriya.

Verse 47

तस्य तानशनिप्रख्यानिषून्‌ समरशोभिन: । चिच्छेद बहुभिर्भल्लैरसम्प्राप्तान्‌ वकोदर:

Aquellas flechas de Karṇa, semejantes al rayo y espléndidas en el campo de batalla, fueron cercenadas por Vṛkodara (Bhīmasena) con muchas saetas de ancha punta, antes siquiera de alcanzarlo.

Verse 48

पुनश्च शरवर्षेण च्छादयामास भारत । कर्णो वैकर्तनो युद्धे भीमसेनमरिंदम:,भरतनन्दन! शत्रुओंका दमन करनेवाले सूर्यपुत्र कर्णने युद्धमें पुन: बाण-वर्षा करके भीमसेनको ढक दिया

Y de nuevo, oh Bhārata, Karṇa Vaikartana, aplastador de enemigos, cubrió a Bhīmasena en la batalla con una densa lluvia de flechas.

Verse 49

तत्र भारत भीमं तु दृष्टवन्त: सम सायकै: । समाचिततनु संख्ये श्वाविधं शललैरिव,भारत! उस समय युद्धस्थलमें बाणोंसे चिने हुए शरीरवाले भीमसेनको सब लोगोंने कंटकोंसे युक्त साहीके समान देखा

Allí, oh Bhārata, los guerreros vieron a Bhīma en el campo de batalla—con el cuerpo densamente cubierto de flechas, clavadas por igual—semejante a un puercoespín erizado de púas.

Verse 50

हेमपुड्खान्‌ शिलाधौतान्‌ कर्णचापच्युतान्‌ शरान्‌ । दधार समरे वीर: स्वरश्मीनिव रश्मिवान्‌

Las flechas de Karṇa, de plumas doradas—afiladas al frotarlas contra la piedra y soltadas desde su arco—hirieron al héroe Bhīmasena. En lo más recio de la batalla, Bhīma las soportó en su propio cuerpo, como el Sol radiante sostiene sus propios rayos.

Verse 51

रुधिरोक्षितसर्वाड्रो भीमसेनो व्यराजत । समृद्धकुसुमापीडो वसन्ते5शोकवृक्षवत्‌

Bhīmasena, con todo el cuerpo empapado en sangre, resplandecía. Parecía un árbol aśoka en primavera, cargado de abundantes flores.

Verse 52

तत्तु भीमो महाबाहो: कर्णस्य चरितं रणे | नामृष्यत महाबाहु: क्रोधादुद्वृत्तलोचन:,महाबाहु भीमसेन रणभूमिमें विशालबाहु कर्णके उस चरित्रको न सह सके। उस समय क्रोधसे उनके नेत्र घूमने लगे

Pero Bhīma, de brazos poderosos, no pudo soportar la conducta de Karṇa en el campo de batalla. La ira le hizo rodar los ojos, al crecer la cólera en su interior.

Verse 53

स कर्ण पज्चविंशत्या नाराचानां समार्पयत्‌ | महीधरमिव श्वैतं गूढपादैर्विषोल्बणै:

Lo hirió a Karṇa con veinticinco flechas nārāca. Con aquellos dardos clavados, Karṇa parecía una montaña blanca erizada de serpientes venenosas, de pies ocultos.

Verse 54

पुनरेव च विव्याध षड्भिरष्टाभिरेव च । मर्मस्वमरविक्रान्त: सूतपुत्र॑ं तनुत्यजम्‌,फिर देवोपम पराक्रमी भीमने अपने शरीरकी परवा न करनेवाले सूतपुत्रको उसके मर्मस्थानोंमें छः और आठ बाण मारकर घायल कर दिया

Y de nuevo lo atravesó—primero con seis y luego con ocho más—hiriendo los puntos vitales. Aquel héroe de brío casi divino lastimó al hijo del auriga; pero él, despreocupado de su propio cuerpo, no se encogió ni cedió en la lucha.

Verse 55

पुनरन्येन बाणेन भीमसेन: प्रतापवान्‌ । चिच्छेद कार्मुकं तूर्ण कर्णस्य प्रहसन्निव,इसके बाद हँसते हुए-से प्रतापी भीमसेनने दूसरा बाण मारकर तुरंत ही कर्णके धनुषको काट दिया

Luego, con otra flecha, el poderoso Bhimasena cercenó al instante el arco de Karṇa, como si riera.

Verse 56

जघान चतुरश्नाश्वान्‌ सूतं च त्वरित: शरै: । नाराचैरर्करश्म्याभै: कर्ण विव्याध चोरसि

Con rapidez lo hirió con flechas, matando a los cuatro caballos y al auriga. Luego, con dardos nārāca fulgurantes como rayos del sol, atravesó el pecho de Karṇa con un golpe pesado y decisivo.

Verse 57

ते जम्मुर्धरणीमाशु कर्ण निर्भिद्य पत्रिण: । यथा जलधरं भित्त्वा दिवाकरमरीचय:,जैसे सूर्यकी किरणें बादलोंको भेदकर सब ओर फैल जाती हैं, उसी प्रकार भीमसेनके बाण कर्णके शरीरको छेदकर शीघ्र ही धरतीमें समा गये

Aquellas flechas emplumadas, tras atravesar con presteza a Karṇa, se hundieron al instante en la tierra, como los rayos del sol que, al romper las nubes, se esparcen por doquier.

Verse 58

स वैक्लव्यं महत्‌ प्राप्प छिन्नधन्वा शराहतः । तथा पुरुषमानी स प्रत्यपायाद्‌ रथान्तरम्‌

Herido por las flechas y con el arco cercenado, cayó en gran desconcierto; aunque orgulloso de su hombría, se retiró y huyó hacia otro carro.

Verse 130

इस प्रकार श्रीमहाभारत द्रोणपर्वके अन्तर्गत जयद्रथवधपर्वमें दुर्योधनका युद्धविषयक एक सौ तीसवाँ अध्याय पूरा हुआ

Así, en el Śrī Mahābhārata, dentro del Droṇa Parva—en particular, en la sección del Jayadratha-vadha—concluye el capítulo centésimo trigésimo, relativo a la conducta y deliberaciones bélicas de Duryodhana.

Verse 13131

इति श्रीमहाभारते द्रोणपर्वणि जयद्रथवधपर्वणि कर्णपराजये एकत्रिंशदधिकशततमो< ध्याय:

Así, en el Śrī Mahābhārata, dentro del Droṇa Parva—en particular, en la sección sobre la muerte de Jayadratha—concluye el capítulo relativo a la derrota de Karṇa, siendo éste el capítulo ciento treinta y uno.