Shloka 21
Bhīṣma’s Stuti of Keśava and Counsel on Nara–Nārāyaṇa (भीष्म-स्तवः; नरनारायण-प्रसङ्गः)
त॑ पञज्चतालोच्छिततालकेतु: सदश्ववेगाद्भुतवीर्ययान: । महास्त्रबाणाशनिदीप्तिमन्तं किरीटिनं शान्तनवो<भ्यधावत्,भीष्मका ध्वज पाँच तालवृक्षोंसे चिह्नित और ऊँचा था। उनके रथमें अच्छे घोड़े जुते हुए थे, जिनके वेगसे वह रथ अद्भुत शक्तिशाली जान पड़ता था। उसपर आरूढ़ होकर शान्तनुनन्दन भीष्मने किरीटधारी अर्जुनपर धावा किया, जो बाण और अशनि आदि महान् दिव्यास्त्रोंकी दीप्तिसे उद्दीप्त हो रहे थे ततः सांयमने: पुत्र: पाज्चाल्यं युद्धदुर्मदम् । अविध्यत् त्रिंशता बाणैर्दशभिश्चास्य सारथिम्
pañcatālocchitatālāketuḥ sad-aśvavegād-bhutavīryayānaḥ | mahāstrabāṇāśanidīptimantaṃ kirīṭinaṃ śāntanavo 'bhyadhāvat || tataḥ sāṃyamaneḥ putraḥ pāñcālyaṃ yuddhadurmadam | avidhyat triṃśatā bāṇair daśabhiś cāsya sārathim ||
Dijo Sañjaya: Bhīṣma, hijo de Śāntanu, cuyo estandarte estaba señalado por cinco altísimas palmeras y cuyo carro—tirado por caballos excelentes—parecía lanzarse con un poder asombroso, cargó de frente contra Arjuna, el de la diadema, que ardía con el resplandor de las grandes armas divinas, como flechas y rayos. Entonces el hijo de Sāṃyamani hirió al guerrero Pāñcāla, enloquecido por la batalla, con treinta flechas, y también hirió a su auriga con diez.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the Mahābhārata’s ethical tension: even righteous and venerable figures like Bhīṣma, bound by vows and allegiance, participate in destructive conflict. It points to how dharma in war is often duty-bound and tragic—valor and skill do not erase the moral weight of violence, and loyalty can compel actions with grave consequences.
Sañjaya describes Bhīṣma’s formidable advance toward Arjuna, emphasizing Bhīṣma’s banner, swift horses, and the blazing power of divine weapons. Immediately after, another warrior identified as Sāṃyamani’s son shoots a Pāñcāla fighter with thirty arrows and wounds his charioteer with ten, showing the rapid, multi-front intensity of the battle.