Shloka 17
हे अर्जुन! यह योग< न तो बहुत खानेवालेका, न बिलकुल न खानेवालेका, न बहुत शयन करनेके स्वभाव-वालेका और न सदा जागनेवालेका ही सिद्ध होता है? ।। युक्ताहारविहारस्य युक्तचेष्टस्य कर्मसु । युक्तस्वप्रावबोधस्य योगो भवति दुःखहा,दुःखोंका नाश करनेवाला योग तो यथायोग्य आहार-विहार करनेवालेका,* कर्मोमें यथायोग्य चेष्टा करनेवालेका* और यथायोग्य सोने तथा जागनेवालेका* ही सिद्ध होता है
na aty-aśnatas tu yogo 'sti na ca ekāntam anaśnataḥ | na ca ati-svapna-śīlasya jāgrato na eva cārjuna || yuktāhāra-vihārasya yukta-ceṣṭasya karmasu | yukta-svapnāvabodhasya yogo bhavati duḥkha-hā ||
¡Oh Arjuna! Esta disciplina del yoga no prospera en quien come en exceso, ni en quien rechaza por completo el alimento; no prospera en quien se entrega a demasiado sueño, ni en quien permanece despierto sin descanso. El Yoga—destructor del dolor—surge en quien es equilibrado en comida y esparcimiento, mesurado en el esfuerzo al cumplir sus deberes, y regulado en el dormir y el velar.
अर्जुन उवाच
Educational Q&A
Yoga succeeds through moderation: regulated eating and recreation, measured effort in one’s duties, and balanced sleep and wakefulness. Extremes—overindulgence or harsh deprivation—disturb steadiness of mind and obstruct the removal of sorrow.
In the midst of the Kurukṣetra context, the dialogue turns to practical discipline. Arjuna voices (and the teaching emphasizes) that inner steadiness is supported by an orderly daily life, linking spiritual practice to ethical self-regulation rather than ascetic extremes.