Previous Verse
Next Verse

Shloka 19

Chapter 19: Prativyūha of the Pāṇḍavas — Vajra (Acala) Formation and Dawn Omens

भीमसेनोअग्रणीस्तेषां धृष्टद्युम्नश्व वीर्यवान्‌ । नकुल: सहदेवश्व धृष्टकेतुश्च पार्थिव:,पाण्डवसेनामें भीमसेन सबसे आगे चलनेवाले थे। उनके साथ पराक्रमी धृष्टद्युम्न, नकुल, सहदेव तथा चेदिराज धृष्टकेतु भी थे इति श्रीमहाभारते भीष्मपर्वणि श्रीमद्भगवद्गीतापर्वणि पाण्डवसैन्यव्यूहे एकोनविंशो5 ध्याय:

sañjaya uvāca | bhīmaseno 'graṇīs teṣāṃ dhṛṣṭadyumnaś ca vīryavān | nakulaḥ sahadevaś ca dhṛṣṭaketuś ca pārthivaḥ ||

Sañjaya dijo: A la cabeza de su hueste marchaba Bhimasena; con él iban el valeroso Dhrishtadyumna, Nakula, Sahadeva y Dhrishtaketu, el rey. El verso subraya el liderazgo disciplinado de los Pāṇḍavas y la firme resolución moral con que entran en una guerra emprendida para restaurar el orden legítimo.

भीमसेनःBhimasena
भीमसेनः:
Karta
TypeNoun
Rootभीमसेन
FormMasculine, Nominative, Singular
अग्रणीःleader, one who goes in front
अग्रणीः:
Karta
TypeNoun
Rootअग्रणी
FormMasculine, Nominative, Singular
तेषाम्of them (of those)
तेषाम्:
Adhikarana
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Genitive, Plural
धृष्टद्युम्नःDhrishtadyumna
धृष्टद्युम्नः:
Karta
TypeNoun
Rootधृष्टद्युम्न
FormMasculine, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
वीर्यवान्valiant, possessing prowess
वीर्यवान्:
Karta
TypeAdjective
Rootवीर्यवत्
FormMasculine, Nominative, Singular
नकुलःNakula
नकुलः:
Karta
TypeNoun
Rootनकुल
FormMasculine, Nominative, Singular
सहदेवःSahadeva
सहदेवः:
Karta
TypeNoun
Rootसहदेव
FormMasculine, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
धृष्टकेतुःDhrishtaketu
धृष्टकेतुः:
Karta
TypeNoun
Rootधृष्टकेतु
FormMasculine, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
पार्थिवःking, ruler (here: the Chedi king)
पार्थिवः:
Karta
TypeNoun
Rootपार्थिव
FormMasculine, Nominative, Singular

संजय उवाच

S
Sanjaya
B
Bhimasena (Bhima)
D
Dhrishtadyumna
N
Nakula
S
Sahadeva
D
Dhrishtaketu

Educational Q&A

The verse underscores dharmic leadership in crisis: those who fight for a just cause must proceed with discipline, courage, and coordinated responsibility under capable commanders.

Sanjaya is describing the Pandavas’ battle formation and key warriors positioned at the front—Bhima leading, accompanied by Dhrishtadyumna, the twins Nakula and Sahadeva, and King Dhrishtaketu—signaling readiness for the Kurukshetra engagement.