Shloka 63
Bhīṣma-nipāta-saṃvāda — Sañjaya’s Report of Bhīṣma’s Fall (भीष्मनिपातसंवादः)
दुर्योधन: शान्तनवं किं तदा प्रत्यपद्यत | संजय! जब दुर्योधनने शान्तनुनन्दन भीष्मको अस्ताचलगामी सूर्यकी भाँति पृथ्वीपर पड़ा देखा, तब उसने क्या सोचा? ।। ६२ है || नाहं स्वेषां परेषां वा बुद्धथा संजय चिन्तयन्
dhṛtarāṣṭra uvāca | duryodhanaḥ śāntanavaṃ kiṃ tadā pratyapadyata | saṃjaya! yadā duryodhanena śāntanunandanaḥ bhīṣmaḥ astācalagāmī sūrya iva pṛthivyāṃ patitaḥ dṛṣṭaḥ, tadā sa kim acintayat | na ahaṃ sveṣāṃ pareṣāṃ vā buddhyā saṃjaya cintayan |
Dijo Dhṛtarāṣṭra: «Sañjaya, cuando Duryodhana vio a Bhīṣma —el hijo de Śāntanu— caído en la tierra como el sol que se inclina hacia el monte del ocaso, ¿qué pensó entonces? Pues yo, Sañjaya, por más que reflexione con mi propio entendimiento, no alcanzo a discernir lo que había en la mente de mis hijos ni en la de sus enemigos.»
धृतराष्ट उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the limits of partial, self-interested judgment in times of crisis: Dhṛtarāṣṭra admits he cannot truly grasp the intentions of either side. Ethically, it points to how attachment and inner blindness (especially in a ruler) obstruct clear discernment of dharma amid war.
Dhṛtarāṣṭra questions Sañjaya about Duryodhana’s inner response after seeing Bhīṣma—pillar of the Kuru forces—lying on the ground, compared to the sun setting. The image signals a turning point in the battle and foreshadows a shift in morale and strategy.