Shloka 49
Śākadvīpa–Pramāṇa–Varṇana
Measurements and Description of Śākadvīpa
तस्मादाश्व॒स कौरव्य पुत्र दुर्योधन प्रति । इस जगत्का स्वरूप कैसा है और इसका निर्माण किस प्रकार हुआ है, ये सब बातें मैंने शास्त्रोक्त रीतिसे बतायी हैं; अतः कुरुनन्दन! आप अपने पुत्र दुर्योधनकी ओरसे निश्चिन्त रहिये || ४८ $ ।। श्रुत्वेदं भरतश्रेष्ठ भूमिपर्व मनोनुगम्,भरतश्रेष्ठ जो राजा इस भूमिपर्वको मनोयोगपूर्वक सुनता है, वह श्रीसम्पन्न, सफलमनोरथ तथा श्रेष्ठ पुरुषोंद्वारा सम्मानित होता है और उसके बल, आयु, कीर्ति तथा तेजकी वृद्धि होती है
sañjaya uvāca | tasmād āśvasa kauravya putra duryodhana prati | idaṃ jagataḥ svarūpaṃ kīdṛśaṃ ca tasya nirmāṇaṃ kathaṃ kṛtam iti sarvaṃ mayā śāstroktarītyā kathitam | ataḥ kurunandana tvam ātmanaḥ putraṃ duryodhanaṃ prati niścintaḥ bhava || śrutvedaṃ bharataśreṣṭha bhūmiparva manonugam | yo rājā bhūmiparvaṃ manoyogapūrvakaṃ śṛṇoti sa śrī-sampannaḥ saphala-manorathaḥ śreṣṭha-puruṣaiḥ saṃmānitaś ca bhavati; tasya bala-āyuḥ-kīrti-tejāṃsi vardhante ||
Sañjaya dijo: «Por tanto, oh Kaurava, tranquilízate respecto de tu hijo Duryodhana. He explicado, según el modo enseñado por las śāstras, cuál es la naturaleza de este mundo y cómo tuvo lugar su creación. Así pues, oh deleite de los Kurus, aparta la ansiedad por Duryodhana. Oh el mejor de los Bhāratas: quienquiera—y en especial un rey—que escuche con atención concentrada este ‘Bhūmi-parvan’ (discurso sobre la tierra/el mundo) queda colmado de prosperidad; sus propósitos fructifican; es honrado por hombres nobles; y aumentan su fuerza, su vida, su fama y su esplendor.»
संजय उवाच
Educational Q&A
The passage affirms śāstra-grounded understanding of the world’s nature and origin, and then gives a phalaśruti: attentive listening to such dharmic/cosmological instruction brings prosperity, honor, and growth in strength, lifespan, fame, and splendor—especially relevant for rulers who must act from steadiness rather than anxiety.
Sañjaya addresses Dhṛtarāṣṭra, urging him to stop worrying about Duryodhana, since the preceding exposition has already been delivered according to scriptural tradition. He then concludes by praising the benefits gained by those who listen attentively to this discourse (called here ‘Bhūmi-parvan’).