Previous Verse
Next Verse

Shloka 58

भीष्मस्य शरशय्या-प्राप्तिः

Bhīṣma’s Fall to the Arrow-Bed

(पार्थोडपि समरे राजन्‌ दुःशासनमताडयत्‌ | ताडिते बहुधा पुत्रे पार्थबाणैरजिद्दागै: ।। बभूव व्यथिता सेना दृष्ट्वा पार्थपराक्रमम्‌ | पुनश्न ताडिता तेन पार्थेनामिततेजसा ।।) राजन! अर्जुनने भी समरमें दुःशासनको अपने बाणोंसे बहुत घायल किया। सीधे जानेवाले अर्जुनके बाणोंसे आपके पुत्रके बार-बार घायल होनेपर पार्थके उस पराक्रमको देखकर आपकी सारी सेना व्यथित हो उठी। अमित तेजस्वी अर्जुनने उसे बारंबार पीड़ित किया। सा वध्यमाना समरे पुत्रस्य तव वाहिनी । लोड्यते रथिभ्रि: श्रेष्ठैस्तत्र तत्रैव भारत,भरतनन्दन! उस संग्राममें आपके पुत्रकी सारी सेनाको जहाँ-तहाँ श्रेष्ठ रथियोंने बाणोंसे विद्ध करके मथ डाला था

sañjaya uvāca | pārtho 'pi samare rājan duḥśāsanam atāḍayat | tāḍite bahudhā putre pārtha-bāṇair ajiddhagaiḥ || babhūva vyathitā senā dṛṣṭvā pārtha-parākramam | punaś ca tāḍitā tena pārthenāmitatejasā || sa vadhyamānā samare putrasya tava vāhinī | loḍyate rathibhiḥ śreṣṭhais tatra tatraiva bhārata ||

Sañjaya dijo: Oh rey, en la batalla Arjuna también hirió a Duḥśāsana, lacerándolo gravemente con sus flechas de vuelo recto. Cuando tu hijo fue atravesado una y otra vez por los dardos de Arjuna, todo el ejército se vio turbado al contemplar la proeza de Pārtha. Aquel Arjuna de fulgor inconmensurable lo atormentaba repetidamente. Y mientras el ejército de tu hijo era abatido en el combate, oh Bhārata, los mejores guerreros de carros lo golpeaban y lo dispersaban aquí y allá, traspasándolo con flechas.

पार्थःArjuna (son of Pritha)
पार्थः:
Karta
TypeNoun
Rootपार्थ
FormMasculine, Nominative, Singular
अपिalso/even
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
समरेin battle
समरे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसमर
FormMasculine, Locative, Singular
राजन्O king
राजन्:
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Vocative, Singular
दुःशासनम्Duhshasana
दुःशासनम्:
Karma
TypeNoun
Rootदुःशासन
FormMasculine, Accusative, Singular
अताडयत्struck/beat (wounded)
अताडयत्:
TypeVerb
Rootतड्
FormImperfect, 3, Singular, Parasmaipada
ताडितेwhen (he) was struck
ताडिते:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootतड्
FormMasculine, Locative, Singular
बहुधाmany times/in many ways
बहुधा:
TypeIndeclinable
Rootबहुधा
पुत्रेin/when (your) son
पुत्रे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootपुत्र
FormMasculine, Locative, Singular
पार्थ-बाणैःby Arjuna's arrows
पार्थ-बाणैः:
Karana
TypeNoun
Rootपार्थबाण
FormMasculine, Instrumental, Plural
अजिद्दागैःwith irresistible/unyielding (arrows)
अजिद्दागैः:
Karana
TypeAdjective
Rootअजिद्दाग
FormMasculine, Instrumental, Plural
बभूवbecame/was
बभूव:
TypeVerb
Rootभू
FormPerfect, 3, Singular, Parasmaipada
व्यथिताdistressed/agitated
व्यथिता:
TypeAdjective
Rootव्यथित
FormFeminine, Nominative, Singular
सेनाarmy
सेना:
Karta
TypeNoun
Rootसेना
FormFeminine, Nominative, Singular
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
TypeVerb
Rootदृश्
Formक्त्वा (absolutive)
पार्थ-पराक्रमम्Arjuna's prowess
पार्थ-पराक्रमम्:
Karma
TypeNoun
Rootपार्थपराक्रम
FormMasculine, Accusative, Singular
पुनःagain
पुनः:
TypeIndeclinable
Rootपुनः
ताडिताwas struck/afflicted
ताडिता:
TypeAdjective
Rootतड्
FormFeminine, Nominative, Singular
तेनby him
तेन:
Karana
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Instrumental, Singular
पार्थेनby Arjuna
पार्थेन:
Karana
TypeNoun
Rootपार्थ
FormMasculine, Instrumental, Singular
अमित-तेजसाof immeasurable splendor
अमित-तेजसा:
Karana
TypeAdjective
Rootअमिततेजस्
FormMasculine, Instrumental, Singular
राजन्O king
राजन्:
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Vocative, Singular
साthat (army)
सा:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormFeminine, Nominative, Singular
वध्यमानाbeing slain/being struck down
वध्यमाना:
TypeAdjective
Rootवध्
Formशानच् (present passive participle), Feminine, Nominative, Singular
समरेin battle
समरे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसमर
FormMasculine, Locative, Singular
पुत्रस्यof (your) son
पुत्रस्य:
TypeNoun
Rootपुत्र
FormMasculine, Genitive, Singular
तवyour
तव:
TypePronoun
Rootयुष्मद्
FormGenitive, Singular
वाहिनीarmy/host
वाहिनी:
Karta
TypeNoun
Rootवाहिनी
FormFeminine, Nominative, Singular
लोड्यतेwas churned/tossed about
लोड्यते:
TypeVerb
Rootलुड्
FormPresent, 3, Singular, Atmanepada, Passive
रथिभिःby chariot-warriors
रथिभिः:
Karana
TypeNoun
Rootरथि
FormMasculine, Instrumental, Plural
श्रेष्ठैःby the best/excellent
श्रेष्ठैः:
Karana
TypeAdjective
Rootश्रेष्ठ
FormMasculine, Instrumental, Plural
तत्रthere
तत्र:
TypeIndeclinable
Rootतत्र
तत्रthere (here and there)
तत्र:
TypeIndeclinable
Rootतत्र
एवindeed/just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
भारतO Bharata (descendant of Bharata)
भारत:
TypeNoun
Rootभारत
FormMasculine, Vocative, Singular
भरत-नन्दनO joy of the Bharatas
भरत-नन्दन:
TypeNoun
Rootभरतनन्दन
FormMasculine, Vocative, Singular

संजय उवाच

S
Sañjaya
D
Dhṛtarāṣṭra
A
Arjuna (Pārtha)
D
Duḥśāsana
K
Kaurava army (tava senā/vāhinī)
F
foremost chariot-warriors (rathibhiḥ śreṣṭhaiḥ)
A
arrows (bāṇa)