Shloka 12
सैन्यसंनिवेशः (Sainyasaṃniveśaḥ) — Deployment, Omens, and Yuddha-Dharma Conventions
अभिश्ञानानि सर्वेषां संज्ञाक्षाभरणानि च । योजयामास कौरव्यो युद्धकाल उपस्थिते,तात! रातके समय युधिष्ठिरने उन सबके सोनेके लिये नाना प्रकारकी शय्याओंका भी प्रबन्ध कर दिया था। युद्धकाल उपस्थित होनेपर कुरुनन्दन युधिष्ठिरने सभी सैनिकोंके पहचानके लिये उन्हें भिन्न-भिन्न प्रकारके संकेत और आभूषण दे दिये थे, जिससे यह जान पड़े कि यह पाण्डवपक्षका सैनिक है
abhijñānāni sarveṣāṁ saṁjñākṣābharaṇāni ca | yojayāmāsa kauravyo yuddhakāla upasthite, tāta ||
Vaiśaṃpāyana dijo: Cuando llegó la hora de la guerra, el príncipe de los Kurus (Yudhiṣṭhira) dispuso para todas las tropas señales distintivas de reconocimiento—insignias y ornamentos—para que cada hombre fuese conocido por quien era y por el bando al que pertenecía. En la violencia inminente de la batalla, este orden práctico servía también a un fin ético: evitar la confusión y el error de identificar a los propios.
वैशग्पायन उवाच
Educational Q&A
Even in war, leadership must uphold order and responsibility: clear identification and disciplined organization reduce confusion and prevent harm caused by misrecognition, aligning practical conduct with dharma.
As battle becomes imminent, Yudhiṣṭhira equips the forces with distinctive signs and ornaments—recognition tokens—so soldiers can be identified and distinguished, ensuring coordinated action in the coming conflict.