Shloka 2
राजपूजाविधानम् / Royal Reception Protocols during Āśvamedha Preparations
वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! पाण्डवोंके महलमें प्रवेश करके महाबाहु बभ्रुवाहनने अत्यन्त मधुर वचन बोलकर अपनी दादी कुन्तीके चरणोंमें प्रणाम किया ।। तततद्रित्राड़दा देवी कौरव्यस्यात्मजापि च । पृथां कृष्णां च सहिते विनयेनोपजग्मतु:,इसके बाद देवी चित्रांगदा और कौरव्यनागकी पुत्री उलूपीने भी एक साथ ही विनीत भावसे कुन्ती और द्रौपदीके चरण छुए
vaiśampāyana uvāca— janamejaya! pāṇḍavānāṁ mahale praviśya mahābāhur babhruvāhanaḥ atyanta-madhuraiḥ vacobhiḥ svāṁ pitāmahīṁ kuntīṁ pādayoḥ praṇamya; tataḥ citrāṅgadā devī ca kouravyasya ātmajā ca ulūpī, ubhe saha vinayena pṛthāṁ kṛṣṇāṁ ca upajagmatuḥ.
Dijo Vaiśampāyana: «¡Oh Janamejaya! Tras entrar en el palacio de los Pāṇḍavas, el poderoso Babhruvāhana pronunció palabras sumamente dulces y se postró a los pies de su abuela Kuntī. Después, la dama Citrāṅgadā y Ulūpī, hija del jefe nāga (Kauravya), se acercaron juntas con humildad y tocaron los pies tanto de Pṛthā (Kuntī) como de Kṛṣṇā (Draupadī).»
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights dharma expressed as vinaya—humble conduct and reverence toward elders and revered women of the family. Sweet speech and respectful gestures (bowing at the feet) function as ethical markers that restore harmony and affirm rightful relationships after conflict.
Babhruvāhana enters the Pāṇḍavas’ palace, speaks courteously, and pays homage to his grandmother Kuntī. Then Citrāṅgadā and Ulūpī together approach and respectfully touch the feet of Kuntī and Draupadī, formally acknowledging them within the family and courtly order.