Shloka 1
Aśvamedha-saṃbhāra: Return of the Horse, Auspicious Timing, and Construction of the Yajña Enclosure
इस प्रकार श्रीमह्याभारत आश्वमेधिकपरव्वके अन्तर्गत अनुगीतापर्वमें अश्वमेधयज्ञका आरम्भविषयक पचासीवाँ अध्याय पूरा हुआ ॥/ ८५ ॥। न२््च्स्स््त्ािस्सि हु £:नप्ट षडशीतितमो<्ध्याय: राजा युधिष्ठिरका भीमसेनको राजाओंकी पूजा करनेका आदेश और श्रीकृष्णका युधिष्ठिरसे अर्जुनका संदेश कहना वैशम्पायन उवाच समागतान् वेदविदो राज्ञश्न पृथिवीश्वरान् दृष्टवा युधिष्ठटिरो राजा भीमसेनमभाषत,वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! वहाँ आये हुए वेदवेत्ता विद्वानों और पृथ्वीका शासन करनेवाले राजाओंको देखकर राजा युधिष्ठिरने भीमसेनसे कहा--
vaiśampāyana uvāca | samāgatān vedavido rājñaś ca pṛthivīśvarān dṛṣṭvā yudhiṣṭhiro rājā bhīmasenam abhāṣata |
Vaiśampāyana dijo: “Al ver reunidos allí a los sabios conocedores de los Vedas, junto con los reyes que gobernaban la tierra, el rey Yudhiṣṭhira se dirigió a Bhīmasena. En el marco de los preparativos del Aśvamedha, la escena pone de relieve la realeza dhármica de Yudhiṣṭhira: honrar a los brahmanes eruditos y recibir debidamente a los demás soberanos conforme al protocolo ritual y al gobierno respetuoso.”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights dharmic leadership: a righteous king recognizes and honors both spiritual authority (Veda-knowing sages) and temporal authority (other kings), initiating action through proper counsel and protocol rather than impulse.
As preparations for the Aśvamedha proceed, many Vedic scholars and kings arrive. Yudhiṣṭhira, seeing the gathered assembly, turns to Bhīma and begins giving instructions—setting up the forthcoming acts of reception, worship/honoring, and royal ceremony.