Adhyāya 51: Kṛṣṇa’s Leave-Taking and Departure for Dvārakā (द्वारकागमनानुमति)
यददुरापं दुराम्नायं दुराधर्ष दुरन्वयम् | तत् सर्व तपसा साध्यं तपो हि दुरतिक्रमम्
yad adurāpaṁ durāmnāyaṁ durādharṣa duranvayam | tat sarvaṁ tapasā sādhyaṁ tapo hi duratikramam ||
Dijo Vāyu: «Todo cuanto es sumamente difícil de obtener, difícil de dominar mediante enseñanza y práctica, difícil de someter, y difícil de acompañar o con lo que es difícil alinearse—todo eso se vuelve alcanzable por la austeridad. Pues el poder del tapas (esfuerzo ascético disciplinado) es, en sí mismo, difícil de superar.»
वायुदेव उवाच
Tapas—sustained, disciplined austerity—can accomplish even what seems impossible to obtain, learn, control, or maintain; its moral-spiritual force is portrayed as nearly irresistible.
Vāyudeva speaks a didactic maxim, emphasizing the efficacy of tapas as a means to overcome extreme difficulty, reinforcing an ethical ideal of self-mastery and disciplined effort.