Previous Verse
Next Verse

Shloka 4

Adhyāya 34: Kṣetrajña-Lakṣaṇa and the Araṇi Metaphor

Mind–Intellect Allegory

ब्राह्मण्युवाच यदिदं ब्राह्म॒णो लिड़ं क्षेत्रज्ञ इति संज्ञितम्‌ ग्रहीतुं येन यच्छक्यं लक्षणं तस्य तत्‌ क्व नु,ब्राह्मणीने पूछा--नाथ! क्षेत्रज्ञ नामसे प्रसिद्ध शरीरान्तर्वर्ती जीवात्माको जो ब्रह्मका स्वरूप बताया जाता है, यह बात कैसे सम्भव है? क्‍योंकि जीवात्मा ब्रह्मके नियन्त्रणमें रहता है और जो जिसके नियमन्त्रणमें रहता है, वह उसका स्वरूप हो, ऐसा कभी नहीं देखा गया

brāhmaṇy uvāca | yad idaṃ brāhmaṇo līḍaṃ kṣetrajña iti saṃjñitam | grahītuṃ yena yac chakyaṃ lakṣaṇaṃ tasya tat kva nu ||

La mujer brāhmana dijo: «Oh señor, ese conocedor interior que el brāhmana ha señalado y llamado “Kṣetrajña”, ¿por qué medio puede aprehenderse? ¿Cuál es su rasgo distintivo y dónde se halla? Pues se ve que el alma individual vive bajo el gobierno de Brahman; y lo que es gobernado por otro no suele considerarse idéntico en esencia a quien gobierna».

ब्राह्मणीthe Brahmin woman
ब्राह्मणी:
Karta
TypeNoun
Rootब्राह्मणी
FormFeminine, Nominative, Singular
उवाचsaid/spoke
उवाच:
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect (Paroksha-bhuta), 3rd, Singular, Parasmaipada
यत्that which
यत्:
TypePronoun
Rootयद्
FormNeuter, Nominative, Singular
इदम्this
इदम्:
TypePronoun
Rootइदम्
FormNeuter, Nominative, Singular
ब्राह्मणःa Brahmin
ब्राह्मणः:
Karta
TypeNoun
Rootब्राह्मण
FormMasculine, Nominative, Singular
लिङ्गम्mark/characteristic (sign)
लिङ्गम्:
TypeNoun
Rootलिङ्ग
FormNeuter, Nominative, Singular
क्षेत्रज्ञःknower of the field (the embodied self)
क्षेत्रज्ञः:
TypeNoun
Rootक्षेत्रज्ञ
FormMasculine, Nominative, Singular
इतिthus/so (quotative)
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति
संज्ञितम्designated/called
संज्ञितम्:
TypeVerb
Rootसंज्ञि
Formक्त (past passive participle), Neuter, Nominative, Singular
ग्रहीतुम्to grasp/understand
ग्रहीतुम्:
TypeVerb
Rootग्रह्
Formतुमुन् (infinitive)
येनby which
येन:
Karana
TypePronoun
Rootयद्
FormNeuter, Instrumental, Singular
यत्whatever/that which
यत्:
TypePronoun
Rootयद्
FormNeuter, Nominative, Singular
शक्यम्possible/able to be
शक्यम्:
TypeAdjective
Rootशक्य
Formयत् (potential/gerundive sense), Neuter, Nominative, Singular
लक्षणम्definition/characteristic mark
लक्षणम्:
TypeNoun
Rootलक्षण
FormNeuter, Nominative, Singular
तस्यof that (of him/it)
तस्य:
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Genitive, Singular
तत्that
तत्:
TypePronoun
Rootतद्
FormNeuter, Nominative, Singular
क्वwhere?
क्व:
TypeIndeclinable
Rootक्व
नुindeed/then (interrogative particle)
नु:
TypeIndeclinable
Rootनु

ब्राह्मण उवाच

ब्राह्मण (Brahmin)
ब्राह्मणी (Brahmin woman)
क्षेत्रज्ञ (Kṣetrajña)