Shloka 9
नारद-देवमत-संवादः
Nārada–Devamata Dialogue on Prāṇa, Apāna, and Udāna
प्राणापानाविदं द्वन्द्भवाक् चोर्ध्व॑ च गच्छत: । व्यान: समानश्वैवोभौ तिर्यग् द्वन्द्धत्वमुच्यते,प्राण और अपान--ये दोनों भी द्वन्द्ध हैं। ये नीचे और ऊपरको जाते हैं। व्यान और समान--ये दोनों मध्यगामी द्वन्द्ध कहे जाते हैं
prāṇāpānāv idaṃ dvandvabhāvāc cordhvaṃ ca gacchataḥ | vyānaḥ samānaś caivobhau tiryag dvandvatvam ucyate ||
Dijo Nārada: Prāṇa y Apāna forman un par de oposición: se mueven en direcciones contrarias—uno hacia arriba y el otro hacia abajo. Del mismo modo, Vyāna y Samāna también se mencionan como una dualidad, que se desplaza lateralmente y permea el centro. Así, las funciones vitales se comprenden como pares complementarios, en un ordenado equilibrio.
नारद उवाच
Educational Q&A
The verse frames the body’s life-functions as complementary dualities: prāṇa/apāna (upward vs. downward movement) and vyāna/samāna (pervading and balancing in the middle). Ethical and spiritual discipline is implied as learning harmony and order within oneself rather than being driven by inner oppositions.
Nārada is instructing by describing the inner physiology of the vital breaths (vāyus) in terms of dvandva (paired forces). The teaching shifts attention from external events to an inward, yogic understanding of how life is sustained through balanced movements.