Shloka 22
Vāc–Manas Saṃvāda: Prāṇa-Apāna and the Primacy Debate (वाक्–मनस् संवादः)
गौरिव प्रसवत्यर्थान् रसमुत्तमशालिनी । सतत स्यन्दते होषा शाश्रृतं ब्रह्मवादिनी,शुचिस्मिते! घोषयुक्त (वैदिक) वाणी भी उत्तम गुणोंसे सुशोभित होती है। वह दूध देनेवाली गायकी भाँति मनुष्योंके लिये सदा उत्तम रस झरती एवं मनोवांछित पदार्थ उत्पन्न करती है और ब्रह्मका प्रतिपादन करनेवाली उपनिषद्वाणी (शाश्वत ब्रह्म)-का बोध करानेवाली है। इस प्रकार वाणीरूपी गौ दिव्य और अदिव्य प्रभावसे युक्त है। दोनों ही सूक्ष्म हैं और अभीष्ट पदार्थका प्रस्रव करने-वाली हैं। इन दोनोंमें क्या अन्तर है, इसको स्वयं देखो
gaur iva prasavaty arthān rasam uttamaśālinī | satataṁ syandate hoṣā śāśvataṁ brahmavādinī | śucismite! ghoṣayuktā (vaidikā) vāṇī api uttamaguṇaiḥ suśobhitā bhavati | sā dugdhadāyinī gāva iva manuṣyebhyaḥ sadā uttama-rasaṁ jharati manovāñchitān padārthān ca prasūte, brahma pratipādayantī upaniṣad-vāṇī (śāśvata-brahma) bodhaṁ janayati | evaṁ vāṇī-rūpā gau divya-adivya-prabhāva-yuktā | ubhe api sūkṣme, iṣṭa-padārtha-prasravaṇe samarthe | tayor bhedaṁ svayaṁ paśya |
Dijo el brāhmaṇa: “Como una vaca, la palabra engendra significados y destila la esencia más excelsa. Fluye sin cesar, proclamando el Brahman eterno. ¡Oh tú, de sonrisa pura! Aun la voz védica, resonante de sonido sagrado, está adornada con cualidades eminentes. Como vaca que da leche, derrama continuamente para los hombres un néctar supremo y produce los objetos que desean; y como voz upaniṣádica, despierta la comprensión del Brahman imperecedero. Así, esta vaca en forma de palabra posee eficacia tanto divina como no divina. Ambas son sutiles, ambas pueden verter lo que se busca. Mira por ti misma cuál es la diferencia entre ellas.”
ब्राह्मण उवाच
Educational Q&A
Speech is portrayed as a nourishing cow: it can yield worldly benefits (desired objects and outcomes) and also reveal the eternal Brahman. The verse invites discernment between these two functions—instrumental, ritual/worldly efficacy and liberating, Upaniṣadic knowledge.
A Brahmin speaker addresses someone respectfully (“O you of pure smile”) and uses an extended metaphor to praise and analyze ‘vāṇī’ (speech). He contrasts Vedic, sound-based utterance associated with ritual power with Upaniṣadic teaching that communicates Brahman, urging the listener to perceive the distinction.