Shloka 43
अश्रमवासिनां विषादः — Lament in Hastināpura after the Elders’ Forest Withdrawal
“सदा मंगलमय वचन बोलनेवाली श्रीकृष्णकी बहन भाविनी सुभद्रा सर्वदा अपने पुत्र अभिमन्युके वधसे संतप्त हो निरन्तर शोकमें ही डूबी रहती है ।। इयं च भूरिश्रवसो भार्या परमसम्मता । भर्तृव्यसनशोकार्ता भृशं॑ शोचति भाविनी,'ये भूरिश्रवाकी परम प्यारी पत्नी बैठी है, जो पतिकी मृत्युके शोकसे व्याकुल हो अत्यन्त दुःखमें मग्न रहती है। इसके बुद्धिमान् श्वशुर कुरुश्रेष्ठ बाह्लिक भी मारे गये हैं। भूरिश्रवाके पिता सोमदत्त भी अपने पिताके साथ ही उस महासमरमें वीरगतिको प्राप्त हुए थे
vaiśampāyana uvāca | sadā maṅgalamayaṃ vacanaṃ bolanēvālī śrīkṛṣṇasya bhaginī bhāvinī subhadrā sarvadā sva-putra-abhimanyor vadha-santaptā nirantaraṃ śoke eva dūbī tiṣṭhati || iyaṃ ca bhūriśravaso bhāryā paramasammatā | bhartṛ-vyasana-śokārtā bhṛśaṃ śocati bhāvinī | ye bhūriśravāyāḥ paramapriyā patnī upaviṣṭā, yā pati-mṛtyu-śokena vyākulā atyanta-duḥkhe magnaṃ tiṣṭhati | asyā budhimān śvaśuraḥ kuruśreṣṭhaḥ bāhlikaś ca hataḥ | bhūriśravasaḥ pitā somadattaḥ api sva-pitrā saha tasmin mahāsamare vīragatiṃ prāptaḥ |
Dijo Vaiśampāyana: Subhadrā—hermana de Śrī Kṛṣṇa, de ánimo apacible y siempre dada a pronunciar palabras auspiciosas—permanece sin cesar abrasada por la muerte de su hijo Abhimanyu, hundiéndose, sin tregua, en el duelo. Y aquí está sentada la esposa, entrañablemente amada, de Bhūriśravas, abatida por la calamidad de la muerte de su esposo y lamentándose con intensidad. Su sabio suegro, Bāhlika—el más eminente toro entre los Kurus—también ha sido muerto; y Somadatta, padre de Bhūriśravas, junto con su propio padre, alcanzó un fin de héroe en aquella gran batalla.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the ethical cost of war: beyond battlefield outcomes, dharma requires acknowledging the enduring suffering of mothers and widows. It invites compassion and restraint by showing how heroic deaths still culminate in relentless human grief.
Vaiśampāyana describes the mourners in the post-war setting: Subhadrā is consumed by sorrow for Abhimanyu, and Bhūriśravas’s wife grieves for her slain husband. The narration also notes the deaths of elders—Bāhlika and Somadatta—who fell in the great battle.