Shloka 16
कुन्तीनिवर्तनप्रयत्नः तथा वननिवासप्रारम्भः
Attempt to Dissuade Kuntī; Commencement of Forest Residence
एतास्तु सीमन्तशिरोरुहा या: शुक्लोत्तरीया नरराजपत्न्यः । राज्ञोअस्य वृद्धस्य परं शताख्या: स््नुषा नृवीराहतपुत्रनाथा:,इन सबके सिवा ये जितनी स्त्रियाँ सफेद चादर ओढ़े बैठी हुई हैं, जिनकी माँगोंमें सिन्दूर नहीं है, ये सब दुर्योधन आदि सौ भाइयोंकी पत्नियाँ और इन बूढ़े महाराजकी सौ पुत्रवधुएँ हैं। इनके पति और पुत्र रणमें नरवीरोंद्वारा मारे गये हैं
etāstu sīmantaśiroruhā yāḥ śuklottarīyā nararājapatnyaḥ | rājño 'sya vṛddhasya paraṃ śatākhyāḥ snuṣā nṛvīrāhataputranāthāḥ ||
Sañjaya dijo: «Y además de ellas, estas mujeres—esposas de reyes—están sentadas envueltas en vestiduras blancas; sus cabezas y la raya del cabello carecen ya de los signos auspiciosos del matrimonio. Son las nueras de este anciano rey, llamado “el de los cien”: las esposas de los cien hermanos. Sus maridos y sus hijos, sostén de sus vidas, han sido muertos en batalla por guerreros heroicos.»
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the ethical and existential cost of war: royal power and lineage culminate in bereavement, and the social markers of auspicious married life give way to the stark signs of mourning. It invites reflection on impermanence and the human consequences that follow adharma-driven conflict.
Sañjaya points out a group of women in mourning—clad in white—identifying them as the daughters-in-law of the aged king, i.e., the wives connected with the ‘hundred’ Kauravas. He notes that their husbands and sons have been killed in the war by heroic fighters.