Shloka 8
वृकोदर: फाल्गुनश्चैव वीरौ माद्रीपुत्रौ विदुरः संजयश्च । वैश्यापुत्र: सहितो गौतमेन धौम्यो विदप्राश्चान्वयुर्बाष्पकण्ठा:,तत्पश्चात् युधिष्ठिरसहित भीमसेन, अर्जुन, वीर माद्रीकुमार, विदुर, संजय, वैश्यापुत्र युयुत्सु, कृपाचार्य, धौम्य तथा और भी बहुत-से ब्राह्मण आँसू बहाते हुए गद्गदकण्ठ होकर उनके पीछे-पीछे चले। आगे-आगे कुन्ती अपने कंधेपर रखे हुए गान्धारीके हाथको पकड़े चल रही थीं। उनके पीछे आँखोंपर पट्टी बाँधे गान्धारी थी और राजा धुृतराष्ट्र गान्धारीके कंधेपर हाथ रखे निश्चिन्ततापूर्वक चले जा रहे थे
vaśiṣṭha uvāca
vṛkodaraḥ phālgunaś caiva vīrau mādrīputrau viduraḥ saṃjayaś ca | vaiśyāputraḥ sahito gautamena dhaumyo dvijaprāś cānvayur bāṣpakaṇṭhāḥ ||
Vaiśampāyana dijo: Bhīma (Vṛkodara) y Arjuna (Phālguna), los dos heroicos hijos de Mādrī (Nakula y Sahadeva), Vidura y Sañjaya, y Yuyutsu —hijo de una mujer vaiśya—, junto con Gautama (Kṛpa), Dhaumya y muchos otros brāhmaṇas, los siguieron por detrás, con la garganta ahogada en lágrimas. (En la escena que continúa) Kuntī caminaba delante, sosteniendo la mano de Gāndhārī, cuyos ojos estaban vendados, y apoyándola sobre su propio hombro; detrás venía Gāndhārī con la venda, mientras el rey Dhṛtarāṣṭra, con la mano puesta sobre el hombro de Gāndhārī, avanzaba con serena confianza.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights dharma expressed as compassionate accompaniment and reverence toward elders even after devastating conflict: the victors do not abandon the aged and afflicted; instead they follow them with humility and shared grief, acknowledging moral responsibility beyond political outcomes.
As Dhṛtarāṣṭra, Gāndhārī, and Kuntī proceed toward forest life, the principal Pāṇḍavas and respected elders—Vidura, Sañjaya, Yuyutsu, Kṛpa, Dhaumya, and many brāhmaṇas—walk behind them, overcome with emotion, indicating a solemn departure from royal life into renunciation.