अनुशासनपर्व अध्याय ९३ — तपस्, सदोपवास, विघसाशन, अतिथिप्रियता
Austerity, regulated fasting, residual-eating, and hospitality
यश्न श्राद्धे कुरुते संगतानि न देवयानेन पथा स याति | स वै मुक्त: पिप्पलं बन्धनाद् वा स्वर्गाल्लोकाच्च्यवते श्राद्धमित्र:
yaḥ śrāddhe kurute saṅgatāni na devayānena pathā sa yāti | sa vai muktaḥ pippalaṁ bandhanād vā svargāl lokāc cyavate śrāddha-mitraḥ ||
Dijo Bhishma: Quien convierte el rito del śrāddha en un medio para forjar alianzas personales—alimentando a otros para asegurarse su amistad—no avanza tras la muerte por la senda divina (devayāna). Ese “amigo hecho por el śrāddha” cae del cielo, como el fruto del pippala (aśvattha) que, al soltarse de su pedúnculo, se desploma. La enseñanza es que los ritos a los antepasados deben realizarse con pureza de intención y reverencia, no como trueque social ni como red de conveniencia.
भीष्म उवाच
Śrāddha should be performed as a duty toward ancestors and as a sacred act, not as a tool for personal gain. When the motive becomes social leverage—making friends or alliances through feeding—its spiritual fruit is lost, and the performer is said to fall from heavenly merit rather than attain the devayāna.
In Bhishma’s instruction on dharma, he warns about improper motives in ritual acts. He uses a simile: just as a pippala fruit detaches from its stalk and falls, so a person who instrumentalizes śrāddha for friendship becomes separated from the merit that would support ascent to higher realms.