दानफलप्रकरणम् — उपानहदानं, तिलदानं, भूमिदानं, गोदानं, अन्नदानं च
Gifts and Their Stated Results: Footwear, Sesame, Land, Cows, and Food
नाभूमिपतिना भूमिरधिष्ठेया कथंचन । नचापात्रेण वा ग्राह्मा दत्तदाने न चाचरेत्
Bhīṣma uvāca: na bhūmipatinā bhūmir adhiṣṭheyā kathaṃcana | na cāpātreṇa vā grāhyā dattadāne na cācaret | akṣayaṃ ca bhaved dattaṃ pitṛbhyaḥ tan na saṃśayaḥ | tasmāc chrāddheṣv idaṃ vidvān bhuñjataḥ śrāvayed dvijān ||
Dijo Bhīṣma: Quien no es el señor legítimo de una tierra no debe, de ningún modo, tomar posesión de ella. Tampoco un destinatario indigno debe aceptar una tierra dada en don; y una vez que la tierra ha sido donada, no debe volver a incorporarse al uso propio. El don ofrecido a los Pitṛs, los antepasados, se vuelve imperecedero—de ello no hay duda. Por eso, en los ritos de śrāddha, el sabio debe hacer que este principio sea recitado a los dvija, los brahmanes “dos veces nacidos”, mientras se realiza la ceremonia.
भीष्म उवाच
Respect rightful ownership and the sanctity of gifts: do not seize land without legitimate title, do not accept land if one is unqualified, and do not reclaim or use land once it has been donated—especially when given in connection with ancestral rites, whose merit is said to be imperishable.
In Bhishma’s instruction on dharma (Anuśāsana Parva), he lays down rules governing land and gifting, linking proper conduct in donations—particularly those connected with śrāddha—to enduring benefit for the ancestors and to social-legal order.