Shloka 49
दैव–पुरुषकार-प्रश्नः
Daiva–Puruṣakāra Inquiry: Fate and Human Effort
अभ्युत्थानेन दैवस्य समारब्धेन कर्मणा । विधिना कर्मणा चैव स्वर्गमार्गमवाप्लुयात्,मनुष्य दैवके उत्थानसे आरम्भ किये हुए पुरुषार्थसे उत्तम विधि और शास्त्रोक्त सत्कर्मसे ही स्वर्गलोकका मार्ग पा सकता है
abhyutthānena daivasya samārabdhena karmaṇā | vidhinā karmaṇā caiva svargamārgam avāpnuyāt ||
Dijo Bhishma: “Al levantarse con firme resolución, al emprender la acción en armonía con lo dispuesto, y al obrar conforme a la regla correcta y a los mandatos sagrados de las escrituras, el hombre alcanza el sendero que conduce al cielo. Esta enseñanza subraya que el destino no sustituye al esfuerzo: la acción ética y disciplinada es el medio por el cual se llega a mundos más altos y a fines más elevados.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Heaven (and moral uplift) is reached through disciplined, rule-guided righteous action—undertaken with personal effort—even while acknowledging the role of daiva (what is ordained).
In the Anushasana Parva, Bhishma continues instructing on dharma; here he states a general principle that proper, scripturally guided action combined with determined effort is the means to attain the heavenly path.