तीर्थवंशोपदेशः
Tīrtha-vaṃśa Upadeśa: Instruction on the Fruits of Sacred Waters
(मुहूर्तानां त्रय॑ पूर्वमह्नः प्रातरिति स्मृतम् । जपथध्यानादिभिस्तस्मिन् विप्रैः कार्य शुभव्रतम् ।।
bhīṣma uvāca | muhūrtānāṃ trayaḥ pūrvam ahnaḥ prātar iti smṛtam | japa-dhyānādibhis tasmin vipraiḥ kāryaṃ śubha-vratam || saṅgava-ākhyas tribhāgaṃ tu madhyāhnas tri-muhūrtakaḥ | laukikaṃ saṅgave 'rthyaṃ ca snānādi madhyame || caturtham aparāhṇaṃ tu tri-muhūrtaṃ tu pitṛyakam | sāyāhnas tri-muhūrtaś ca madhyamaṃ kavibhiḥ smṛtam || śrāddhāpavarge viprasya svadhā vai muditā bhavet | kṣatriyasya api yo brūyāt prīyantāṃ pitaras tv iti ||
Bhīṣma dijo: «Los tres primeros muhūrtas del día se recuerdan como la mañana. En ese tiempo, los brahmanes deben emprender observancias propicias—como la recitación y la meditación—para su propio bien espiritual. Los tres muhūrtas siguientes se llaman saṅgava, y tras saṅgava vienen tres muhūrtas conocidos como el mediodía. En el período de saṅgava debe atenderse a los deberes mundanos, mientras que al mediodía es apropiado bañarse y realizar los ritos de sandhyā. Después del mediodía, los tres muhūrtas siguientes se llaman la tarde; esta cuarta parte del día es apta para los ritos de los antepasados. Luego vienen tres muhūrtas llamados el atardecer, que los sabios consideran el intervalo entre el día y la noche. Al concluir un śrāddha en casa de un brahmán, la pronunciación de ‘svadhā’ se dice que alegra a los antepasados; y en casa de un kṣatriya, debe concluirse diciendo: “Que los antepasados queden complacidos”.»
भीष्म उवाच
Bhīṣma teaches a dharmic ordering of the day: allocate specific time-blocks (muhūrtas) for spiritual practice (japa, dhyāna), worldly responsibilities, purification and sandhyā rites, and ancestral duties (śrāddha/pitṛ-kārya). Right timing is presented as part of right conduct.
In the Anuśāsana Parva’s instruction-setting, Bhīṣma continues his didactic discourse by defining traditional divisions of daytime and prescribing appropriate activities for each, including how to conclude a śrāddha with role-appropriate formulas for brahmins and kṣatriyas.