Previous Verse
Next Verse

Shloka 46

Aṣṭāvakra–Strī-saṃvāda: Dhṛti, hospitality, and a dispute on autonomy

एताश्षान्याश्न वै वह्नयः प्रनृत्ताप्सरस: शुभा: । अवादयंश्न गन्धर्वा वाद्यानि विविधानि च,तदनन्तर उर्वरा, मिश्रकेशी, रम्भा, उर्वशी, अलम्बुषा, घृताची, चित्रा, चित्रांगदा, रुचि, मनोहरा, सुकेशी, सुमुखी, हासिनी, प्रभा, विद्युता, प्रशमी, दान्ता, विद्योता और रति-ये तथा और भी बहुत-सी शुभलक्षणा अप्सराएँ नृत्य करने लगीं और गन्धर्वगण नाना प्रकारके बाजे बजाने लगे

etāś cānyāś ca vai vahnyo nṛttāpsarasaḥ śubhāḥ | avādayaṃś ca gandharvā vādyāni vividhāni ca || tadanantaram urvarā miśrakeśī rambhā urvaśī alambuṣā ghṛtācī citrā citrāṅgadā ruciḥ manoharā sukeśī sumukhī hāsinī prabhā vidyutā praśamī dāntā vidyotā ratiś ca—ityādayaḥ ||

Bhishma dijo: «Entonces muchas otras Apsaras de signos propicios—radiantes como llamas—comenzaron a danzar, y los Gandharvas tañeron instrumentos de muchas clases. Después de ello, Urvarā, Miśrakeśī, Rambhā, Urvaśī, Alambuṣā, Ghṛtācī, Citrā, Citrāṅgadā, Ruci, Manoharā, Sukeśī, Sumukhī, Hāsinī, Prabhā, Vidyutā, Praśamī, Dāntā, Vidyotā y Rati—junto con muchas más Apsaras marcadas por auspiciosas señales—tomaron la danza, mientras las huestes de Gandharvas continuaban su música variada.»

एताःthese
एताः:
Karta
TypePronoun
Rootएतद्
FormFeminine, Nominative, Plural
अन्याःother
अन्याः:
Karta
TypeAdjective
Rootअन्य
FormFeminine, Nominative, Plural
वह्नयःfires (Agni-s)
वह्नयः:
Karta
TypeNoun
Rootवह्नि
FormMasculine, Nominative, Plural
प्रनृत्ताःhaving begun to dance / dancing forth
प्रनृत्ताः:
Karta
TypeAdjective
Rootप्र-नृत्
FormFeminine, Nominative, Plural
अप्सरसःapsarases (celestial nymphs)
अप्सरसः:
Karta
TypeNoun
Rootअप्सरस्
FormFeminine, Nominative, Plural
शुभाःauspicious, beautiful
शुभाः:
Karta
TypeAdjective
Rootशुभ
FormFeminine, Nominative, Plural
अवादयन्played (instruments)
अवादयन्:
TypeVerb
Rootअव-वादय्
FormImperfect, 3rd, Plural, Parasmaipada
गन्धर्वाःgandharvas
गन्धर्वाः:
Karta
TypeNoun
Rootगन्धर्व
FormMasculine, Nominative, Plural
वाद्यानिmusical instruments
वाद्यानि:
Karma
TypeNoun
Rootवाद्य
FormNeuter, Accusative, Plural
विविधानिvarious
विविधानि:
Karma
TypeAdjective
Rootविविध
FormNeuter, Accusative, Plural
and
:
TypeIndeclinable
Root
तत्that
तत्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormNeuter, Accusative, Singular
अनन्तरम्after that, thereafter
अनन्तरम्:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootअनन्तर
उर्वराUrvārā (name of an apsaras)
उर्वरा:
Karta
TypeProperNoun
Rootउर्वरा
FormFeminine, Nominative, Singular
मिश्रकेशीMiśrakeśī (name; 'having mixed/variegated hair')
मिश्रकेशी:
Karta
TypeProperNoun
Rootमिश्रकेशी
FormFeminine, Nominative, Singular
रम्भाRambhā
रम्भा:
Karta
TypeProperNoun
Rootरम्भा
FormFeminine, Nominative, Singular
उर्वशीUrvaśī
उर्वशी:
Karta
TypeProperNoun
Rootउर्वशी
FormFeminine, Nominative, Singular
अलम्बुषाAlambuṣā
अलम्बुषा:
Karta
TypeProperNoun
Rootअलम्बुषा
FormFeminine, Nominative, Singular
घृताचीGhṛtācī
घृताची:
Karta
TypeProperNoun
Rootघृताची
FormFeminine, Nominative, Singular
चित्राCitrā
चित्रा:
Karta
TypeProperNoun
Rootचित्रा
FormFeminine, Nominative, Singular
चित्राङ्गदाCitrāṅgadā (name; 'having variegated ornaments/limbs')
चित्राङ्गदा:
Karta
TypeProperNoun
Rootचित्राङ्गदा
FormFeminine, Nominative, Singular
रुचिःRuci (name)
रुचिः:
Karta
TypeProperNoun
Rootरुचि
FormFeminine, Nominative, Singular
मनोहराManoharā (name; 'mind-enchanting')
मनोहरा:
Karta
TypeProperNoun
Rootमनोहर
FormFeminine, Nominative, Singular
सुकेशीSukeśī (name; 'having beautiful hair')
सुकेशी:
Karta
TypeProperNoun
Rootसुकेशी
FormFeminine, Nominative, Singular
सुमुखीSumukhī (name; 'having a lovely face')
सुमुखी:
Karta
TypeProperNoun
Rootसुमुखी
FormFeminine, Nominative, Singular
हासिनीHāsinī (name; 'smiling one')
हासिनी:
Karta
TypeProperNoun
Rootहासिनी
FormFeminine, Nominative, Singular
प्रभाPrabhā (name; 'splendour')
प्रभा:
Karta
TypeProperNoun
Rootप्रभा
FormFeminine, Nominative, Singular
विद्युताVidyutā (name; 'lightning')
विद्युता:
Karta
TypeProperNoun
Rootविद्युता
FormFeminine, Nominative, Singular
प्रशमीPraśamī (name)
प्रशमी:
Karta
TypeProperNoun
Rootप्रशमी
FormFeminine, Nominative, Singular
दान्ताDāntā (name; 'tamed/controlled')
दान्ता:
Karta
TypeProperNoun
Rootदान्त
FormFeminine, Nominative, Singular
विद्योताVidyotā (name; 'shining')
विद्योता:
Karta
TypeProperNoun
Rootविद्योता
FormFeminine, Nominative, Singular
रतिRati (name)
रति:
Karta
TypeProperNoun
Rootरति
FormFeminine, Nominative, Singular
इतिthus
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति
तथाalso, likewise
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
अन्याःothers
अन्याः:
Karta
TypeAdjective
Rootअन्य
FormFeminine, Nominative, Plural
बह्व्यःmany
बह्व्यः:
Karta
TypeAdjective
Rootबहु
FormFeminine, Nominative, Plural
शुभलक्षणाःhaving auspicious marks
शुभलक्षणाः:
Karta
TypeAdjective
Rootशुभलक्षण
FormFeminine, Nominative, Plural
अप्सराःapsarases
अप्सराः:
Karta
TypeNoun
Rootअप्सरस्
FormFeminine, Nominative, Plural
नृत्यdancing (as an action-noun/gerund-like usage)
नृत्य:
TypeIndeclinable
Rootनृत्य
कर्तुम्to do
कर्तुम्:
TypeVerb
Rootकृ
FormTumun (infinitive)
प्रचक्रिरेbegan / set about (doing)
प्रचक्रिरे:
TypeVerb
Rootप्र-चक्र् (कृ)
FormPerfect, 3rd, Plural, Atmanepada
गन्धर्वगणाःgroups of gandharvas
गन्धर्वगणाः:
Karta
TypeNoun
Rootगन्धर्वगण
FormMasculine, Nominative, Plural
नानाvarious
नाना:
TypeIndeclinable
Rootनाना
प्रकाराणिkinds, types
प्रकाराणि:
Karma
TypeNoun
Rootप्रकार
FormMasculine, Accusative, Plural
बाजानिmusical instruments
बाजानि:
Karma
TypeNoun
Rootवाद्य
FormNeuter, Accusative, Plural
वादयितुम्to play (music)
वादयितुम्:
TypeVerb
Rootवादय्
FormTumun (infinitive)
प्रचक्रुःbegan / set about
प्रचक्रुः:
TypeVerb
Rootप्र-चक्र् (कृ)
FormPerfect, 3rd, Plural, Parasmaipada

भीष्म उवाच

B
Bhīṣma
A
Apsarases
G
Gandharvas
U
Urvarā
M
Miśrakeśī
R
Rambhā
U
Urvaśī
A
Alambuṣā
G
Ghṛtācī
C
Citrā
C
Citrāṅgadā
R
Ruci
M
Manoharā
S
Sukeśī
S
Sumukhī
H
Hāsinī
P
Prabhā
V
Vidyutā
P
Praśamī
D
Dāntā
V
Vidyotā
R
Rati
M
musical instruments (vādyāni)

Educational Q&A

The verse underscores how righteous or sacred occasions are portrayed as drawing cosmic approval: celestial beings celebrate through music and dance, suggesting that dharmic order is harmonized not only socially but also cosmically.

Bhīṣma describes a scene of celestial celebration: numerous Apsarases begin dancing and Gandharvas accompany them with diverse instruments; the verse then lists prominent Apsarases who join the performance.