Rudra-Śiva: Names, Two Natures, and the Logic of Epithets (रुद्रनाम-बहुरूपत्व-प्रकरणम्)
गृहस्थ पुरुषको पंचमहायज्ञोंका अनुष्ठान करके अपने मनको शुद्ध बनाना चाहिये। जो गृहस्थ सदा सत्य बोलता
gṛhasthaḥ puruṣaḥ pañcamahāyajñān anuṣṭhāya svamanāṃsi śuddhīkartum arhati | yaḥ gṛhasthaḥ satyaṃ sadā vadati, paradoṣān na paśyati, dānaṃ dadāti, brāhmaṇān satkaroti, gṛhaṃ sammārjya śuciṃ karoti, abhimānaṃ tyajati, sadā saralabhāvena tiṣṭhati, snehayuktāni vacāṃsi bhāṣate, atithyabhyāgatasevāyāṃ manaḥ niveśayati, yajñaśiṣṭam annaṃ bhuṅkte, ca śāstrājñayā atithaye pādya-arghya-āsana-śayyā-dīpaṃ nivāsārthaṃ gṛhaṃ ca prayacchati—sa dhārmika iti vijñeyaḥ || prātar utthāya cācāmya bhojanenopamantrya ca | satkṛtyānuvrajed yas tu tasya dharmaḥ sanātanaḥ ||
Maheshvara dijo: “El cabeza de familia debe purificar su mente cumpliendo los cinco grandes sacrificios cotidianos. El verdadero cabeza de familia dice siempre la verdad, no busca los defectos ajenos, da limosna, honra a los brahmanes, mantiene la casa limpia barriendo y ordenando, abandona el orgullo, vive con recta sencillez, habla con palabras afectuosas y aplica su ánimo al servicio de los huéspedes y de los recién llegados. Come sólo lo que queda tras las ofrendas (alimento santificado por el sacrificio) y, conforme al mandato de las escrituras, provee al huésped agua para lavar los pies, la ofrenda de respeto, asiento, lecho, lámpara y aun alojamiento en su propia casa. A tal persona debe tenérsela por justa. Además, quien se levanta al alba, realiza el ācamana, invita a los brahmanes a comer, los alimenta a su debido tiempo con honor y luego los acompaña respetuosamente un trecho, ése es tenido por guardián del dharma eterno.”
श्रीमहेश्वर उवाच
The passage defines gṛhastha-dharma as inner purification through the five great daily duties and outward righteousness through truthfulness, non-censure of others, charity, humility, cleanliness, and especially disciplined hospitality—welcoming guests and Brahmins with scripturally prescribed honors and sharing sanctified food.
Śrī Maheśvara is instructing on ethical and ritual norms for householders in the Anuśāsana Parva, listing concrete daily behaviors—inviting and feeding Brahmins, serving guests, and respectfully escorting them—that exemplify ‘sanātana’ (timeless) dharma.