आचारप्रशंसा
Praise of Ācāra as the Basis of Longevity, Fame, and Prosperity
(दारसंग्रहणात् पूर्व नाचरेन्मैथुनं बुध: । अन्यथा त्ववकीर्ण: स्यात् प्रायश्षित्तं समाचरेत् ।।
bhīṣma uvāca |
dārasaṅgrahaṇāt pūrvaṁ nācaren maithunaṁ budhaḥ |
anyathā tv avakīrṇaḥ syāt prāyaścittaṁ samācaret ||
na udīkṣeta paradārānś ca rahasya ekāsano bhavet |
indriyāṇi sadā yacchet svapne śuddhamanā bhavet ||
udakśirā na svapeta tathā pratyakśirā na ca |
prākśirās tu svaped vidvān athavā dakṣiṇāśirāḥ ||
Bhishma dijo: «Antes de tomar esposa, el sabio no debe entregarse al acto sexual; de otro modo se convierte en quien ha ‘derramado’ (ha quebrantado el voto de continencia) y debe cumplir la expiación debida. No debe ni siquiera mirar a la esposa de otro, ni sentarse con ella en el mismo asiento a solas. Debe refrenar siempre los sentidos y mantener la mente pura aun en sueños. No debe dormir con la cabeza hacia el norte, ni hacia el oeste; el hombre instruido debe dormir con la cabeza hacia el este o hacia el sur.»
भीष्म उवाच
Bhishma lays down a discipline of continence and sensory restraint before marriage, strict avoidance of another man’s wife in gaze and private proximity, purity of mind even in dreams, and a traditional rule about sleeping orientation (east or south) as part of regulated dharmic living.
Within Bhishma’s extended instruction on dharma in the Anushasana Parva, he gives prescriptive rules for personal conduct—especially sexual restraint and social boundaries—framing violations as ritual-ethical faults requiring prāyaścitta (expiation).