Shloka 44
Duḥṣanta at Kaṇva-Āśrama; Śakuntalā’s Reception and Origin Prelude (दुःषन्तस्य कण्वाश्रमागमनम्)
तथा शालिशिरा राजन पर्जन्यश्व चतुर्दश: । कलि: पञ्चदशस्तेषां नारदश्षैव षोडश: । इत्येते देवगन्धर्वा मौनेया: परिकीर्तिता:,राजन! भीमसेन, उग्रसेन, सुपर्ण, वरुण, गोपति, धुृतराष्ट्र, सातवें सूर्यवर्चा, सत्यवाक्, अर्करर्ण, विख्यात प्रयुत, भीम, सर्वज्ञ और जितेन्द्रिय चित्ररथ, शालिशिरा, चौदहवें पर्जन्य, पंद्रहवें कलि और सोलहवें नारद--से सब देवगन्धर्व जातिवाले सोलह पुत्र मुनिके गर्भसे उत्पन्न कहे गये हैं
tathā śāliśirā rājan parjanyaś ca caturdaśaḥ | kaliḥ pañcadaśas teṣāṃ nāradaś caiva ṣoḍaśaḥ || ity ete devagandharvā mauneyāḥ parikīrtitāḥ ||
Vaiśaṃpāyana dijo: «Así también, oh rey: Śāliśirā; Parjanya como el decimocuarto; Kali como el decimoquinto; y Nārada, en verdad, como el decimosexto. Así, estos dieciséis son declarados los Devagandharvas Mauneya». En su contexto, el pasaje completa la enumeración genealógica, subrayando cómo el linaje y la clasificación (por nacimiento y naturaleza) se preservan con cuidado en el universo moral del poema, donde la identidad conlleva deberes, reputación y consecuencias.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse reinforces the Mahābhārata’s emphasis on ordered remembrance—names, ranks, and lineages are preserved because identity in the epic world is tied to responsibility (dharma), reputation, and the unfolding of later events.
Vaiśaṃpāyana is concluding an enumeration of the Mauneya Devagandharvas by naming the last four—Śāliśirā, Parjanya (14th), Kali (15th), and Nārada (16th)—thereby completing the set of sixteen.