Previous Verse
Next Verse

Shloka 42

Aṃśāvataraṇa-kathana (Catalog of Divine/Asuric Portions in Human Births) — Chapter 61

अर्जुन पुरुषव्याप्रं स्थिरात्मानं गुणैर्युतम्‌ । (धैर्यात्‌ सत्याच्च धर्माच्च विजयाच्चाधिकप्रिय: । अर्जुनो क्रातरं ज्येष्ठ॑ नात्यवर्तत जातुचित्‌ ।।) स वै संवत्सरं पूर्ण मासं चैक॑ वने वसन्‌,इस तरह सब पाण्डवोंने समूची पृथ्वीको अपने वशमें कर लिया। वे पाँचों भाई सूर्यके समान तेजस्वी थे और आकाशकमें नित्य उदित होनेवाले सूर्य तो प्रकाशित थे ही; इस तरह सत्यपराक्रमी पाण्डवोंके होनेसे यह पृथ्वी मानो छः सूर्योसे प्रकाशित होनेवाली बन गयी। तदनन्तर कोई निमित्त बन जानेके कारण सत्यपराक्रमी तेजस्वी धर्मराज युधिष्ठिरने अपने प्राणोंसे भी अत्यन्त प्रिय, स्थिर-बुद्धि तथा सदगुणयुक्त भाई नरश्रेष्ठ सव्यसाची अर्जुनको वनमें भेज दिया। अर्जुन अपने धैर्य, सत्य, धर्म और विजयशीलताके कारण भाइयोंको अधिक प्रिय थे। उन्होंने अपने बड़े भाईकी आज्ञाका कभी उल्लंघन नहीं किया था। वे पूरे बारह वर्ष और एक मासतक वनमें रहे

vaiśaṃpāyana uvāca |

arjunaṃ puruṣavyāghraṃ sthirātmānaṃ guṇair yutam |

dhairyāt satyāc ca dharmāc ca vijayāc cādhikapriyaḥ |

arjuno bhrātaraṃ jyeṣṭhaṃ nātyavartata jātucit ||

sa vai saṃvatsaraṃ pūrṇaṃ māsaṃ caikaṃ vane vasan |

Dijo Vaiśaṃpāyana: Arjuna, el mejor de los hombres, de ánimo firme y dotado de virtudes, era especialmente querido por sus hermanos por su valor, su veracidad, su dharma y su constante victoria. Jamás, en ningún momento, transgredió la orden de su hermano mayor. Así habitó en el bosque un año completo y un mes más.

अर्जुनःArjuna
अर्जुनः:
Karta
TypeNoun
Rootअर्जुन
FormMasculine, Nominative, Singular
पुरुषव्याघ्रम्the tiger among men (best of men)
पुरुषव्याघ्रम्:
Karma
TypeNoun
Rootपुरुष-व्याघ्र
FormMasculine, Accusative, Singular
स्थिरात्मानम्steady-minded
स्थिरात्मानम्:
Karma
TypeAdjective
Rootस्थिर-आत्मन्
FormMasculine, Accusative, Singular
गुणैःwith virtues
गुणैः:
Karana
TypeNoun
Rootगुण
FormMasculine, Instrumental, Plural
युक्तम्endowed, joined (with)
युक्तम्:
Karma
TypeAdjective
Rootयुज् (युज्/योज्) → युक्त
FormMasculine, Accusative, Singular
धैर्यात्from/owing to firmness (courage)
धैर्यात्:
Apadana
TypeNoun
Rootधैर्य
FormNeuter, Ablative, Singular
सत्यात्from/owing to truthfulness
सत्यात्:
Apadana
TypeNoun
Rootसत्य
FormNeuter, Ablative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
धर्मात्from/owing to righteousness
धर्मात्:
Apadana
TypeNoun
Rootधर्म
FormMasculine, Ablative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
विजयात्from/owing to victory
विजयात्:
Apadana
TypeNoun
Rootविजय
FormMasculine, Ablative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
अधिकप्रियःmore dear (especially beloved)
अधिकप्रियः:
Karta
TypeAdjective
Rootअधिक-प्रिय
FormMasculine, Nominative, Singular
अर्जुनःArjuna
अर्जुनः:
Karta
TypeNoun
Rootअर्जुन
FormMasculine, Nominative, Singular
भ्रातरम्brother
भ्रातरम्:
Karma
TypeNoun
Rootभ्रातृ
FormMasculine, Accusative, Singular
ज्येष्ठम्elder
ज्येष्ठम्:
Karma
TypeAdjective
Rootज्येष्ठ
FormMasculine, Accusative, Singular
not
:
TypeIndeclinable
Root
अत्यवर्ततtransgressed, overstepped
अत्यवर्तत:
TypeVerb
Rootअति-√वृत् (वर्तते) / अति-√वृत्त्
FormImperfect (Laṅ), 3, Singular, Parasmaipada
जातुचित्ever, at any time
जातुचित्:
TypeIndeclinable
Rootजातु + चित्
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
वैindeed
वै:
TypeIndeclinable
Rootवै
संवत्सरम्a year
संवत्सरम्:
Karma
TypeNoun
Rootसंवत्सर
FormMasculine, Accusative, Singular
पूर्णम्complete, full
पूर्णम्:
Karma
TypeAdjective
Rootपूर्ण
FormMasculine, Accusative, Singular
मासम्a month
मासम्:
Karma
TypeNoun
Rootमास
FormMasculine, Accusative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
एकम्one
एकम्:
Karma
TypeAdjective
Rootएक
FormMasculine, Accusative, Singular
वनेin the forest
वने:
Adhikarana
TypeNoun
Rootवन
FormNeuter, Locative, Singular
वसन्dwelling, staying
वसन्:
Karta
TypeVerb
Root√वस् (वसति) → वसत्
FormMasculine, Nominative, Singular, Present active participle

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśaṃpāyana
A
Arjuna
Y
Yudhiṣṭhira (Dharmarāja)
P
Pāṇḍavas (brothers)
F
forest (vana)