Shloka 21
Aṃśāvataraṇa-kathana (Catalog of Divine/Asuric Portions in Human Births) — Chapter 61
न्यवसन्त महात्मानो मात्रा सह परंतपा: । धृतराष्ट्रेण चाज्ञप्ता उषिता जातुषे गृहे,धृतराष्ट्रकी आज्ञासे शत्रुओंका दमन करनेवाले कुन्तीकुमार महात्मा पाण्डव वारणावत नगरमें आकर लाक्षागृहमें अपनी माताके साथ रहने लगे। पुरोचनसे सुरक्षित हो सदा सजग रहकर उन्होंने एक वर्षतक वहाँ निवास किया। फिर विदुरकी प्रेरणा (विदुरके भेजे हुए आदमियों)-से पाण्डवोंने एक सुरंग खुदवायी। तत्पश्चात् वे शत्रुसंतापी पाण्डव उस लाक्षागृहमें आग लगा पुरोचनको दग्ध करके भयसे व्याकुल हो मातासहित सुरंगद्वारा वहाँसे निकल भागे
nyavasanta mahātmāno mātrā saha parantapāḥ | dhṛtarāṣṭreṇa cājñaptā uṣitā jātuse gṛhe ||
Dijo Vaiśampāyana: Por orden de Dhṛtarāṣṭra, los Pāṇḍavas, de gran alma y abrasadores de sus enemigos, se establecieron con su madre en la casa hecha de laca. Este episodio encierra una tensión moral: la autoridad real se invoca para encubrir un plan letal, mientras los Pāṇḍavas responden con vigilancia y mesura, buscando sobrevivir sin abandonar el dharma en medio del engaño y la hostilidad política.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how adharma can hide behind formal commands and royal protocol. Ethically, it underscores the need for discernment and vigilance: when power is misused to endanger the innocent, preserving life through prudent action can be consistent with dharma, even amid covert hostility.
Dhṛtarāṣṭra orders the Pāṇḍavas to reside with their mother in a lac-built house (the jātugṛha), setting the stage for the well-known Vāraṇāvata plot. This line marks their enforced stay in the dangerous dwelling that will soon become the center of an attempted assassination and their eventual escape.