Previous Verse
Next Verse

Shloka 10

अध्याय ५७ — राजोपरिचरवसोः धर्मोपदेशः, सत्यवत्याः उत्पत्तिः, व्यासजन्म च

Adhyāya 57: Indra’s Counsel to King Vasu; Origin of Satyavatī; Birth of Vyāsa

मुद्गर: शिशुरोमा च सुरोमा च महाहनु: । एते तक्षकजा नागा: प्रविष्टा हव्यवाहनम्‌,अब तक्षकके कुलमें उत्पन्न नागोंका वर्णन करूँगा, उनके नाम सुनो--पुच्छाण्डक, मण्डलक, पिण्डसेक्ता, रभेणक, उच्छिख, शरभ, भंग, बिल्वतेजा, विरोहण, शिली, शलकर, मूक, सुकुमार, प्रवेपन, मुदूगर, शिशुरोमा, सुरोमा और महाहनु--ये तक्षकके वंशज नाग थे, जो सर्पसत्रकी आगमें समा गये

mudgaraḥ śiśuromā ca suromā ca mahāhanuḥ | ete takṣakajā nāgāḥ praviṣṭā havyavāhanam ||

Śaunaka dijo: «Mudgara, Śiśuromā, Suromā y Mahāhanu: estos eran serpientes nacidas en el linaje de Takṣaka. Fueron arrastradas al fuego del sacrificio y allí consumidas.»

मुद्गरःMudgara (name of a serpent)
मुद्गरः:
Karta
TypeNoun
Rootमुद्गर
FormMasculine, Nominative, Singular
शिशुरोमाŚiśuromā (name; 'having child-like/soft hair')
शिशुरोमा:
Karta
TypeNoun
Rootशिशुरोमन्
FormMasculine, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
सुरोमाSuro(m)ā (name; 'having beautiful hair')
सुरोमा:
Karta
TypeNoun
Rootसुरोमन्
FormMasculine, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
महाहनुःMahāhanu (name; 'great-jawed')
महाहनुः:
Karta
TypeNoun
Rootमहाहनु
FormMasculine, Nominative, Singular
एतेthese
एते:
Karta
TypePronoun
Rootएतद्
FormMasculine, Nominative, Plural
तक्षकजाःborn of Takṣaka; descendants of Takṣaka
तक्षकजाः:
Karta
TypeAdjective
Rootतक्षकज
FormMasculine, Nominative, Plural
नागाःserpents
नागाः:
Karta
TypeNoun
Rootनाग
FormMasculine, Nominative, Plural
प्रविष्टाःentered; having entered
प्रविष्टाः:
TypeVerb
Rootप्र-विश्
FormMasculine, Nominative, Plural, Past active participle (क्त), Parasmaipada (active sense)
हव्यवाहनम्the fire (Agni), 'carrier of oblations'
हव्यवाहनम्:
Karma
TypeNoun
Rootहव्यवाहन
FormMasculine, Accusative, Singular

शौनक उवाच

Ś
Śaunaka
M
Mudgara
Ś
Śiśuromā
S
Suromā
M
Mahāhanu
T
Takṣaka
N
Nāgas
H
Havyavāhana (Agni; sacrificial fire)

Educational Q&A

The verse highlights how actions motivated by vengeance and carried out through powerful rituals can engulf not only the intended target but entire communities and lineages, pointing to the ethical danger of collective retribution.

Śaunaka continues listing the Nāgas descended from Takṣaka who are pulled into the sacrificial fire during the snake-sacrifice (sarpa-satra), marking their destruction as part of the rite.