Adhyaya 174

Verse 1

इस प्रकार श्रीमह्याभारत आदिपर्वके अन्तर्गत चैत्ररथपर्वमें तपती-उपाख्यानकी समाप्तिसे सम्बन्ध रखनेवाला एक सौ बहत्तरवाँ अध्याय पूरा हुआ ॥/ १७२ ॥/ अपन ह< बक। हक २ 2 त्रिसप्तत्यांधिकशततमोब<् ध्याय: गन्धर्वका वसिष्ठजीकी महत्ता बताते हुए किसी श्रेष्ठ ब्राह्मणको पुरोहित बनानेके लिये आग्रह करना वैशम्पायन उवाच स गन्धर्ववच: श्रुत्वा तत्‌ तदा भरतर्षभ । अर्जुन: परया भक्‍त्या पूर्णचन्द्र इवाबभौ

Dijo Vaiśampāyana: Oh Janamejaya, toro entre los Bhāratas: al oír entonces aquellas palabras del Gandharva, Arjuna—colmado de intensa devoción—resplandeció como la luna llena.

Verse 2

उवाच च महेष्वासो गन्धर्व कुरुसत्तम: । जातकौतूहलो$तीव वसिष्ठस्य तपोबलात्‌,फिर महाधनुर्धर कुरुश्रेष्ठ अर्जुनने गन्धर्वसे कहा--'सखे! वसिष्ठके तपोबलकी बात सुनकर मेरे हृदयमें बड़ी उत्कण्ठा पैदा हो गयी है

Entonces el gran arquero, el más excelso de los Kurus, Arjuna, dijo al Gandharva: «Amigo, al oír del poder ascético de Vasiṣṭha, ha surgido en mí una curiosidad intensa».

Verse 3

वसिष्ठ इति तस्यैतदृषेर्नाम त्वयेरितम्‌ । एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं यथावत्‌ तद्‌ वदस्व मे

«Has dicho que el nombre de ese ṛṣi es “Vasiṣṭha”. Deseo oír, con el debido detalle, cómo llegó a llevar ese nombre; dímelo conforme a la verdad, tal como es».

Verse 4

य एष गन्धर्वपते पूर्वेषां न: पुरोहित: । आसीदेतन्ममाचक्ष्व क एष भगवानृषि:,“गन्धर्वराज! ये जो हमारे पूर्वजोंके पुरोहित थे, वे भगवान्‌ वसिष्ठ मुनि कौन हैं? यह मुझसे कहो”

«Oh señor de los Gandharvas, dime esto: ¿quién es ese venerable sabio que en otro tiempo fue el sacerdote familiar (purohita) de nuestros antepasados?»

Verse 5

गन्धर्व उवाच ब्रहद्मणो मानस: पुत्रो वसिष्ठो5रुन्धतीपति: । तपसा निर्जितौ शश्वदजेयावमरैरपि

El Gandharva dijo: «Vasiṣṭha es el hijo nacido de la mente de Brahmā y esposo de Arundhatī. Por la fuerza de su austeridad ha sometido para siempre a los dos enemigos interiores—el deseo y la ira—que son, por lo demás, inconquistables incluso para los dioses».

Verse 6

कामक्रोधावुभौ यस्य चरणौ संववाहतु: । इन्द्रियाणां वशकरो वसिष्ठ इति चोच्यते

Dijo el Gandharva: «Aquel cuyos pies son masajeados sin cesar por los dos enemigos—Deseo e Ira—vencidos por su austeridad, y que domina los sentidos, por eso es llamado Vasiṣṭha».

Verse 7

यस्तु नोच्छेदनं चक्रे कुशिकानामुदारधी: । विश्वामित्रापराधेन धारयन्‌ मन्युमुत्तमम्‌,विश्वामित्रके अपराधसे मनमें पवित्र क्रोध धारण करते हुए भी उन उदारबुद्धि महर्षिने कुशिकवंशका समूलोच्छेद नहीं किया

El sabio de mente noble, aunque guardaba una ira pura y justa por la ofensa de Viśvāmitra, no llevó a cabo el exterminio total del linaje de Kuśika.

Verse 8

पुत्रव्यसनसंतप्त: शक्तिमानप्यशक्तवत्‌ | विश्वामित्रविनाशाय न चक्रे कर्म दारुणम्‌

Aunque abrasado por el dolor de perder a sus hijos, y aunque plenamente capaz de vengarse, lo soportó como si fuera impotente. No emprendió ningún acto cruel encaminado a la destrucción de Viśvāmitra.

Verse 9

मृतांश्व पुनराहर्तु शक्त: पुत्रान्‌ यमक्षयात्‌ कृतान्तं नातिचक्राम वेलामिव महोदधि:

Dijo el Gandharva: «Éramos capaces de traer de vuelta a los hijos muertos desde el imperecedero reino de Yama; pero no traspasamos el límite ordenado de la Muerte, así como el gran océano no rebasa su orilla».

Verse 10

यं प्राप्प विजितात्मानं महात्मानं नराधिपा: । इक्ष्वाकवो महीपाला लेभिरे पृथिवीमिमाम्‌

Al obtener como sacerdote a aquel sabio magnánimo, dueño de sí y plenamente disciplinado, los reyes Ikṣvāku, señores de la tierra, aseguraron la soberanía sobre esta misma tierra.

Verse 11

पुरोहितमिमं प्राप्प वसिष्ठमृषिसत्तमम्‌ । ईजिरे क्रतुभिश्वचैव नृपास्ते कुरुनन्दन,कुरुनन्दन! इन्हीं मुनिश्रेष्ठ वसिष्ठको पुरोहित-रूपमें पाकर उन नरपतियोंने बहुत-से यज्ञ भी किये थे

Habiendo obtenido a Vasiṣṭha—el más excelso de los sabios—como su sacerdote real, aquellos reyes, oh deleite de los Kurus, realizaron también muchos ritos sacrificiales (yajñas).

Verse 12

स हि तान्‌ याजयामास सर्वान्‌ नृपतिसत्तमान्‌ | ब्रद्मर्षि: पाण्डवश्रेष्ठ बृहस्पतिरिवामरान्‌

Pues aquel Brahmarṣi, Vasiṣṭha, hizo que todos esos reyes eminentes celebraran sus sacrificios, oh el mejor de los Pāṇḍavas, tal como Bṛhaspati, sacerdote de los dioses, conduce los sacrificios de todos los inmortales.

Verse 13

तस्माद्‌ धर्मप्रधानात्मा वेदधर्मविदीप्सित: । ब्राह्मणो गुणवान्‌ ककश्रित्‌ पुरोधा: प्रतिदृश्यताम्‌

Por ello, decidid nombrar como sacerdote de la casa a algún brahmán virtuoso: uno cuya índole esté regida ante todo por el dharma, que conozca el dharma enseñado en los Vedas y que sea grato y aceptable a vuestro ánimo.

Verse 14

क्षत्रियेणाभिजातेन पृथिवीं जेतुमिच्छता । पूर्व पुरोहित: कार्य: पार्थ राज्याभिवृद्धये

Oh Pārtha, un kṣatriya de noble linaje que anhela conquistar la tierra debe, ante todo, nombrar un purohita (sacerdote real), para el crecimiento y la firmeza del reino.

Verse 15

महीं जिगीषता राज्ञा ब्रह्मकार्य पुरस्सरम्‌ | तस्मात्‌ पुरोहित: कश्चिद्‌ गुणवान्‌ विजितेन्द्रिय: । विद्वान्‌ भवतु वो विप्रो धर्मकामार्थतत्त्ववित्‌

Un rey que desea conquistar la tierra debe poner por delante, ante todo, los deberes sagrados y el consejo brahmánico. Por eso, que sea vuestro sacerdote un brahmán digno: virtuoso, dueño de sus sentidos, versado en los Vedas, sabio y conocedor de la verdadera esencia del dharma, del kāma y del artha.

Verse 173

इति श्रीमहाभारते आदिपर्वणि चैत्ररथपर्वणि पुरोहितकरणकथने त्रिसप्तत्यधिकशततमो<ध्याय:

Así, en el Śrī Mahābhārata, dentro del Ādi Parva—en particular, en la sección de Caitraratha—concluye el capítulo ciento setenta y tres, relativo al relato del nombramiento/establecimiento del purohita (sacerdote familiar o de la corte). Esta fórmula de cierre señala la culminación del capítulo y subraya la función institucional y ética del consejo sacerdotal para sostener el dharma en la vida regia.