Shloka 403
पाण्डोः श्राद्धं, सत्यवत्याः वनगमनम्, बाल्यस्पर्धा च
Pāṇḍu’s Śrāddha, Satyavatī’s Withdrawal, and Childhood Rivalry
प्रतस्थे सर्वमुत्सृूज्य सभार्य: कुरुनन्दन: । “तुमलोग हस्तिनापुरमें जाकर कह देना कि कुरुनन्दन राजा पाण्डु अर्थ, काम, विषयसुख और स्त्रीविषयक रति आदि सब कुछ छोड़कर अपनी पत्नियोंके साथ वानप्रस्थ हो गये हैं!
vaiśampāyana uvāca | pratasthē sarvam utsṛjya sabhāryaḥ kurunandanaḥ |
Vaiśampāyana dijo: Habiéndolo renunciado todo, el príncipe de los Kuru partió junto con sus esposas. Ordenó que fueran a Hastināpura y comunicaran que el rey Pāṇḍu—abandonando riqueza, deseo, placeres de los sentidos y apego a las mujeres—había entrado, con sus consortes, en la etapa del morador del bosque (vānaprastha). El pasaje enmarca la partida de Pāṇḍu como un giro ético: del goce regio hacia la contención y el dharma mediante la renuncia.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the ethical ideal of mastering desire: even a king may relinquish artha (wealth/power) and kāma (pleasure) when dharma calls for restraint and a shift toward a disciplined life (vānaprastha).
Pāṇḍu departs from royal life with his wives and sends word to Hastināpura that he has renounced worldly enjoyments and entered the forest-dweller stage, signaling a major transition in the Kuru royal household.